- نهال گردو
- نهال پسته
- نهال بادام
- نهال گلابی
- نهال زیتون
- نهال فندق
- نهال آلبالو
- نهال انار
- نهال انگور
- نهال بلوبری
- نهال سیب
- نهال گیلاس
- نهال شاه بلوط
- نهال شلیل
- نهال نارنگی
- نهال شاه توت
- نهال سنجد
- نهال زرشک
- نهال سماق
- نهال نارنج
- نهال انجیر
- نهال موز
- نهال آناناس
- نهال زغال اخته
- نهال لیموترش
- نهال لیموشیرین
- نهال زردآلو
- نهال خرمالو
- نهال گوجه سبز
- نهال ازگیل
- نهال زالزالک
- نهال چیکو
- نهال گواوا
- نهال پاپایا
- نهال توت موزی
- نهال گریپ فروت
- نهال توت
- نهال کیوی
- نهال آلو
- نهال تمشک
- نهال کنار
- نهال پوملو
- نهال کامکوات
- نهال انبه
- نهال هلو
- نهال پرتقال
- نهال فلفل سیاه
- نهال به
- نهال عناب
مایه تلقیح قارچ مایکوریزا روی بذر گردو؛ ریشهای که از همان بدو تولد ضد خشکی میشود
مایه تلقیح قارچ مایکوریزا روی بذر گردو؛ ریشهای که از همان بدو تولد ضد خشکی میشود
خشکی فقط زمانی به باغ گردو آسیب نمیزند که درخت بزرگ شده باشد؛ نهال تازهسبز شده نیز در هفتههای نخست زندگی به کمبود آب حساس است. ریشه جوان هنوز گستردگی کافی ندارد و نمیتواند مانند یک سیستم ریشهای بالغ، آب و عناصر غذایی را از حجم بزرگی از خاک جذب کند. به همین دلیل، پژوهشگران در سالهای اخیر به سراغ میکروارگانیسمهای مفید خاک رفتهاند تا از همان مراحل ابتدایی استقرار گیاه، رابطهای مؤثر میان ریشه و محیط خاک ایجاد کنند. قارچهای مایکوریزایی یکی از مهمترین گروههایی هستند که در این زمینه توجه زیادی به خود جلب کردهاند.
اما یک نکته مهم وجود دارد: مایکوریزا قرار نیست صرفاً با قرار گرفتن روی سطح بذر، بذر را به یک بذر «ضدخشکی» تبدیل کند. نقش اصلی این قارچها پس از آغاز رشد ریشه و شکلگیری همزیستی میان قارچ و گیاه آشکار میشود. مطالعات روی گردو نشان دادهاند که تلقیح قارچهای مایکوریزایی میتواند رشد ریشه و اندام هوایی، وضعیت آب گیاه و برخی سازوکارهای دفاعی آن را در شرایط کمآبی بهبود دهد.
مایکوریزا دقیقاً چیست و چرا ریشه گردو به آن نیاز پیدا میکند؟
مایکوریزا در واقع یک رابطه همزیستی میان ریشه گیاه و برخی قارچهای مفید خاک است. قارچ رشتههای بسیار ظریفی در اطراف و در ارتباط با ریشه ایجاد میکند و این شبکه میتواند محدوده دسترسی ریشه به آب و برخی عناصر غذایی را افزایش دهد. در مقابل، گیاه بخشی از ترکیبات کربنی حاصل از فتوسنتز خود را در اختیار قارچ قرار میدهد. بنابراین رابطه مایکوریزایی یک معامله یکطرفه نیست؛ هر دو طرف از شکلگیری این ارتباط سود میبرند.
برای نهال گردو، این ارتباط از آن جهت اهمیت دارد که ریشه جوان هنوز حجم زیادی از خاک را در اختیار ندارد. شبکه قارچی میتواند نواحی بیشتری از محیط اطراف ریشه را تحت پوشش قرار دهد و به جذب منابعی مانند فسفر و برخی ریزمغذیها کمک کند. البته شدت این اثر به گونه قارچ، رقم گردو، ویژگی خاک، رطوبت، دما و شرایط مدیریتی بستگی دارد و نمیتوان نتیجه یک آزمایش را برای تمام باغها یکسان در نظر گرفت.
مرور پژوهشهای چند دهه درباره گردو نشان میدهد که همزیستی با قارچهای مایکوریزایی میتواند روی کیفیت نهال، استقرار پس از انتقال و بقا اثر بگذارد. این مطالعات همچنین نشان میدهند که انتخاب سویه مناسب و زمان مناسب تلقیح اهمیت زیادی دارد.
آیا میتوان قارچ مایکوریزا را مستقیماً روی بذر گردو قرار داد؟
از نظر فناوری کشاورزی، استفاده از میکروارگانیسمهای مفید روی بذر موضوع تازهای نیست. روشهایی مانند پوششدهی بذر، بذرمال زیستی و بیوپرایمینگ برای رساندن میکروارگانیسمهای مفید به گیاه در مراحل اولیه رشد مورد مطالعه قرار گرفتهاند. مرورهای علمی نشان میدهند که قارچهای مایکوریزایی نیز در میان میکروارگانیسمهایی قرار دارند که برای کاربردهای مرتبط با تیمار بذر بررسی شدهاند. با این حال، نتایج میان گونههای گیاهی و سویههای میکروبی یکسان نیستند.
در مورد گردو باید میان «تیمار بذر» و «تلقیح ریشه» تفاوت قائل شد. بسیاری از مطالعات مستقیم گردو، مایه مایکوریزا را پس از سبز شدن و در نزدیکی ریشه نهال وارد محیط کشت کردهاند. برای نمونه، در یک پژوهش روی گردوی ایرانی، نهالهای دارای چهار برگ به خاک منتقل شدند و سپس مایه قارچ Diversispora spurca در اطراف ریشه قرار گرفت. همین نهالها در ادامه تحت تنش خشکی قرار گرفتند و گیاهان تلقیحشده عملکرد ریشه و اندام هوایی بهتری نسبت به شاهد نشان دادند.
بنابراین اگر هدف شما استفاده از مایکوریزا روی بذر گردو است، بهتر است آن را بهعنوان یک روش زیستی برای کمک به استقرار زودهنگام رابطه قارچ و گیاه ببینید، نه یک تضمین برای جوانهزنی یا مقاومت قطعی در برابر خشکی.
راز اصلی مایکوریزا بعد از جوانهزنی اتفاق میافتد
بذر گردو ابتدا باید آب جذب کند، جنین فعال شود و ریشهچه از بذر خارج شود. در این مرحله هنوز سیستم ریشهای گستردهای وجود ندارد که بتواند همزیستی کامل و پایدار با قارچ ایجاد کند. پس از توسعه ریشه، شرایط برای استقرار مایکوریزا مناسبتر میشود و قارچ میتواند در اطراف یا در ارتباط با بافتهای ریشه فعالیت خود را آغاز کند.
همین تفاوت باعث میشود عبارت «ضدخشکی شدن بذر از همان روز اول» کمی اغراقآمیز باشد. آنچه واقعاً اهمیت دارد، کمک به شکلگیری زودهنگام یک سیستم ریشهای کارآمد و همزیست است. اگر این رابطه بهخوبی شکل بگیرد، گیاه جوان در ادامه رشد میتواند از مزایای آن در جذب منابع و مقابله با برخی تنشها بهره ببرد.
یک مطالعه روی گردوی ایرانی نشان داد که تلقیح با Diversispora spurca در شرایط خشکی، زیستتوده ریشه و اندام هوایی را افزایش داد و وضعیت آبی برگ را نیز نسبت به گیاهان بدون تلقیح بهبود بخشید. پژوهش دیگری روی همان سیستم نشان داد که قارچ مایکوریزایی با فعال کردن بخشی از سامانههای آنتیاکسیدانی، تجمع برخی ترکیبات مرتبط با آسیب اکسیداتیو را کاهش داد.
این یافتهها اهمیت زیادی دارند، اما یک محدودیت را هم باید در نظر گرفت: پژوهشها روی سویههای مشخص، ارقام مشخص و شرایط کنترلشده انجام شدهاند. بنابراین نمیتوان هر محصول تجاری مایکوریزا را دقیقاً معادل همان سویه آزمایشگاهی دانست.
مایکوریزا چگونه تحمل خشکی نهال گردو را افزایش میدهد؟
وقتی خاک خشک میشود، ریشه با کاهش دسترسی به آب روبهرو میشود و گیاه همزمان باید تعادل آب، فتوسنتز و فعالیت سلولی خود را حفظ کند. مایکوریزا میتواند از چند مسیر به این فرآیند کمک کند. افزایش سطح مؤثر ارتباط ریشه با خاک، بهبود جذب برخی عناصر غذایی و تغییر پاسخهای فیزیولوژیک گیاه از جمله مسیرهایی هستند که در پژوهشهای گردو مورد توجه قرار گرفتهاند.
در یک آزمایش، خشکی شدید فعالیت رشد ریشه و اندام هوایی گردو را کاهش داد؛ با این حال، تلقیح با D. spurca توانست بخشی از این افت را جبران کند. در شرایط تنش، گیاهان تلقیحشده زیستتوده ریشه و اندام هوایی بیشتری داشتند و وضعیت آب برگ نیز بهتر باقی ماند.
از طرف دیگر، مطالعهای روی گردوی Liaohe No. 1 نشان داد که مایکوریزا تحت تنش خشکی با افزایش برخی ترکیبات و آنزیمهای دفاع آنتیاکسیدانی و کاهش شاخصهایی مانند پراکسید هیدروژن و مالوندیآلدئید همراه بود. این نتایج نشان میدهند که نقش قارچ فقط به جذب آب محدود نیست و میتواند پاسخ دفاعی گیاه را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
پس میتوان اثر مایکوریزا را در چند محور خلاصه کرد:
- گسترش ارتباط ریشه با محیط خاک.
- کمک به جذب برخی عناصر غذایی، بهویژه فسفر.
- بهبود برخی شاخصهای وضعیت آبی گیاه.
- کمک به حفظ رشد ریشه و اندام هوایی در شرایط تنش.
- تقویت بخشی از سامانههای دفاع آنتیاکسیدانی.
بهترین زمان برای رساندن مایه تلقیح به ریشه گردو چه زمانی است؟
زمان تلقیح یکی از مهمترین نکات این روش است. اگر قارچ را زمانی وارد کنید که ریشه هنوز شکل نگرفته، فرصت کافی برای برقراری همزیستی وجود ندارد. از طرف دیگر، اگر نهال مدت زیادی بدون مایکوریزا رشد کند و بعد با شرایط سخت انتقال روبهرو شود، ممکن است مزیت تلقیح زودهنگام را از دست بدهد.
مرور پژوهشهای مربوط به گردو نشان میدهد که تلقیح زودهنگام با سویههای منتخب میتواند به استقرار نهال و تحمل تنش انتقال کمک کند. این موضوع بهخصوص برای نهالهایی اهمیت دارد که پس از خروج از محیط خزانه باید وارد خاک باغ شوند.
در عمل، سه مرحله را میتوان از یکدیگر تفکیک کرد:
| مرحله | هدف اصلی | نقش احتمالی مایکوریزا |
|---|---|---|
| بذر قبل از جوانهزنی | آمادهسازی برای سبز شدن | امکان استفاده به شکل تیمار زیستی، اما با شواهد محدودتر در گردو |
| نهال تازهجوانهزده | شکلگیری ریشه فعال | فرصت مناسب برای آغاز ارتباط ریشه و قارچ |
| نهال پیش از انتقال به باغ | تقویت استقرار | کمک احتمالی به تحمل تنش انتقال و کمآبی |
بنابراین برای تولید نهال تجاری، تمرکز فقط روی پوشاندن بذر کافی نیست. باید بررسی کرد که قارچ در چه مرحلهای میتواند با ریشه ارتباط مؤثر برقرار کند و آیا جمعیت فعال آن تا زمان انتقال نهال باقی میماند یا خیر.
روش اصولی استفاده از مایه مایکوریزا روی بذر گردو چیست؟
برای استفاده از قارچهای مفید روی بذر، نخست باید محصولی را انتخاب کرد که مشخصات میکروبی آن روشن باشد. نام گونه یا سویه قارچ، تعداد اسپور یا واحدهای زنده، شرایط نگهداری و تاریخ مصرف، اطلاعات مهمی هستند که کیفیت مایه تلقیح را مشخص میکنند. محصولی که فقط عنوان کلی «مایکوریزا» روی بسته آن نوشته شده اما اطلاعات فنی کافی ندارد، انتخاب مطمئنی برای یک آزمایش دقیق نیست.
تیمار بذر نیز باید با روش پیشنهادی سازنده محصول هماهنگ باشد. تماس طولانی بذر با آب، دمای نامناسب، خشک شدن شدید پس از تلقیح یا ترکیب مایه قارچی با مواد ناسازگار میتواند جمعیت زنده قارچ را کاهش دهد. از سوی دیگر، بعضی قارچکشها با قارچهای مفید سازگاری ندارند و ممکن است استقرار مایکوریزا را محدود کنند.
برای یک آزمایش کوچک، بهتر است گروه شاهد نیز داشته باشید. به این ترتیب میتوانید تفاوت واقعی را بسنجید و فقط بر اساس ظاهر چند نهال نتیجهگیری نکنید.
شاخصهایی مانند درصد سبز شدن، زمان ظهور ریشهچه، طول ریشه، تعداد ریشههای جانبی، وزن خشک ریشه و وضعیت نهال پس از قطع آبیاری کوتاهمدت میتوانند اطلاعات مفیدتری ارائه دهند.
آیا هر مایکوریزایی برای گردو مناسب است؟
خیر. این تصور که هر قارچ مایکوریزایی عملکرد یکسانی روی گردو دارد، با شواهد پژوهشی سازگار نیست. رابطه میان گیاه و قارچ به گونه گیاه، سویه قارچ، خاک و شرایط محیطی وابسته است. حتی یک قارچ که در یک آزمایش عملکرد خوبی داشته، ممکن است در خاک متفاوت همان نتیجه را تکرار نکند.
پژوهشهای گردو نمونه خوبی برای این موضوع هستند. مطالعات مختلف از گونههایی مانند Diversispora spurca، Glomus و دیگر قارچهای مایکوریزایی استفاده کردهاند و نتایج آنها در شرایط متفاوت به دست آمده است.
به همین دلیل، هنگام انتخاب مایه تلقیح باید به چند مشخصه توجه کنید:
- گونه یا سویه قارچ باید مشخص باشد.
- تعداد اسپور یا واحد زنده باید روی محصول اعلام شده باشد.
- تاریخ تولید و شرایط نگهداری اهمیت دارد.
- سازگاری محصول با نهال گردو باید از اطلاعات فنی آن قابل تشخیص باشد.
- ترکیب همزمان قارچ با قارچکش یا ضدعفونیکننده باید با احتیاط انجام شود.
در یک مرور علمی درباره تلقیح مایکوریزایی گردو نیز بر انتخاب سویههای مناسب و اهمیت استقرار زودهنگام همزیستی تأکید شده است.
اشتباه خطرناک؛ مایکوریزا را با کود جایگزین نکنید
یکی از اشتباهات رایج، انتظار داشتن از مایکوریزا بهعنوان جایگزین کامل کوددهی است. قارچ مایکوریزایی ماده غذایی را بهتنهایی تولید نمیکند و نمیتواند کمبود شدید عناصر را بدون توجه به وضعیت خاک جبران کند. عملکرد آن به وجود شرایط مناسب برای رشد ریشه و فعالیت زیستی خاک وابسته است.
از سوی دیگر، مصرف بیش از اندازه کودهای محلول نیز همیشه به نفع همزیستی نیست. اگر برنامه تغذیهای بسیار سنگین باشد، رابطه گیاه با قارچ ممکن است از نظر اقتصادی و فیزیولوژیک برای گیاه جذابیت کمتری پیدا کند. بنابراین مدیریت تغذیه باید بر اساس آزمون خاک، مرحله رشد نهال و نیاز واقعی گیاه تنظیم شود.
در این میان، فروش نهال گردو نباید فقط بر اساس قد نهال یا تعداد برگ انجام شود. کیفیت ریشه، سلامت سیستم ریشهای، وضعیت تغذیه و سابقه مدیریت نهالستان برای باغدار اهمیت بیشتری دارند. اگر نهال از ابتدا ریشه سالم و فعال داشته باشد، شرایط برای استقرار موفقتر همزیستیهای مفید نیز فراهمتر خواهد بود.
رطوبت خاک؛ حلقهای که موفقیت مایکوریزا را تعیین میکند
مایکوریزا قرار نیست جایگزین آبیاری شود. اگر خاک برای مدت طولانی بیش از حد خشک شود، فعالیت ریشه و خود قارچ کاهش پیدا میکند. پژوهشهای گردو نیز نشان دادهاند که خشکی شدید میتواند میزان کلونیزاسیون ریشه توسط قارچ را کاهش دهد، حتی زمانی که گیاه تلقیح مایکوریزایی دریافت کرده باشد.
در نتیجه، هدف اصلی باید ایجاد یک دوره استقرار مناسب باشد. نهال تازهکاشته شده در روزهای نخست به رطوبت یکنواخت نیاز دارد و نباید بین آبیاریهای بسیار سنگین و خشکی شدید نوسان کند. زهکشی مناسب نیز اهمیت دارد؛ زیرا ماندابی شدن خاک میتواند سلامت ریشه را تهدید کند و محیط نامناسبی برای بسیاری از روابط مفید ریشه ایجاد کند.
یک اصل ساده را میتوان در نظر گرفت: مایکوریزا در کنار مدیریت صحیح آب معنا پیدا میکند، نه به جای آن.
آیا مایکوریزا روی بذر میتواند جوانهزنی گردو را بیشتر کند؟
این سؤال جذاب است، اما پاسخ آن به اندازه عنوان مقاله قطعی نیست. مطالعات عمومی درباره تیمار بذر با میکروارگانیسمهای مفید نشان دادهاند که بذرپوشانی یا بیوپرایمینگ میتواند در بعضی محصولات روی جوانهزنی، قدرت گیاهچه و تحمل تنش اثر بگذارد؛ با این حال، پاسخ به گونه گیاهی، سویه میکروبی و روش تیمار وابسته است.
برای گردو نیز پژوهشهای جدیدتر به سمت استفاده از میکروارگانیسمهای مفید در مراحل جوانهزنی و استقرار حرکت کردهاند. یک مطالعه روی ژنوتیپهای گردو اثر میکروارگانیسمهای مفید و GA3 را بر شاخصهای جوانهزنی بررسی کرده است، اما این موضوع را نباید با اثبات قطعی عملکرد هر محصول مایکوریزایی تجاری یکی دانست.
بنابراین اگر هدف افزایش درصد جوانهزنی است، ابتدا باید کیفیت بذر، رطوبت، دمای مناسب، اکسیژن و نیاز سرمایی گردو را مدیریت کنید. مایکوریزا میتواند یک ابزار مکمل باشد، اما جایگزین اصول پایه جوانهزنی نیست.
ترکیب مایکوریزا با ضدعفونی بذر؛ جایی که باید احتیاط کنید
اگر بذر را پیش از تلقیح با قارچکش ضدعفونی کنید، باید سازگاری ماده مصرفی با مایکوریزا را بررسی کنید. برخی مواد قارچکش میتوانند جوانهزنی اسپور یا استقرار قارچهای مایکوریزایی را کاهش دهند. پژوهشهای جدید روی پوشش بذر نشان دادهاند که اثر قارچکشها بر AMF میتواند حتی در مراحل ابتدایی استقرار نیز اهمیت داشته باشد.
بنابراین اجرای همزمان چند تیمار بدون بررسی سازگاری آنها، نتیجه را غیرقابل پیشبینی میکند. بهتر است در آزمایشهای کوچک، تیمارها را جدا کنید و یک گروه شاهد داشته باشید. این کار به شما کمک میکند بفهمید افزایش یا کاهش رشد واقعاً از مایکوریزا ناشی شده یا از تغییر دیگری در فرآیند آمادهسازی بذر.
برای باغدار نیز همین اصل اهمیت دارد: هر محصول زیستی را باید بر اساس برچسب فنی و شرایط واقعی مصرف کرد، نه صرفاً براساس ادعای تبلیغاتی روی بستهبندی.
از بذر تا نهال؛ مسیر درست برای ساختن ریشه مقاومتر
اگر هدف نهایی احداث باغ گردو است، نباید فقط به مرحله جوانهزنی نگاه کرد. بذر سالم نخستین حلقه زنجیره است، اما کیفیت ریشه نهال، شرایط خاک و مدیریت آبیاری در ماههای بعد نقش بسیار مهمی دارند. مایکوریزا میتواند بخشی از این زنجیره زیستی را تقویت کند، بهخصوص زمانی که قارچ مناسب در زمان مناسب به ریشه دسترسی پیدا کند.
در این مرحله، انتخاب منبع معتبر اهمیت بیشتری پیدا میکند. یک نهالستان حرفهای باید بتواند درباره رقم، پایه، سلامت ریشه و شرایط پرورش نهال اطلاعات روشن ارائه دهد. این اطلاعات به باغدار کمک میکند تصمیم خود را فقط بر اساس ظاهر نهال نگیرد.
همچنین قیمت نهال گردو بهتنهایی معیار مناسبی برای مقایسه کیفیت نیست. نوع رقم، سن نهال، سیستم ریشه، سلامت گیاه، روش تکثیر و شرایط نگهداری میتوانند روی ارزش واقعی نهال اثر بگذارند. مایکوریزایی بودن نهال نیز اگر مطرح باشد، باید با اطلاعات فنی قابل بررسی همراه شود، نه فقط یک عنوان تبلیغاتی.
چطور یک آزمایش ساده مایکوریزا برای بذر گردو طراحی کنیم؟
اگر قصد دارید اثر مایه تلقیح را در مقیاس کوچک بررسی کنید، بهتر است به جای آزمایش یک گروه، حداقل دو گروه داشته باشید. گروه اول بدون مایه تلقیح بهعنوان شاهد رشد کند و گروه دوم همان شرایط را با تیمار مایکوریزایی دریافت کند. در هر دو گروه باید بذرها از نظر رقم، اندازه، سلامت، بستر، دما و میزان رطوبت تا حد امکان یکسان باشند.
پس از جوانهزنی نیز تنها به تعداد بذرهای سبز شده توجه نکنید. زمان سبز شدن، طول ریشهچه، تعداد ریشههای جانبی و وزن گیاهچه اطلاعات دقیقتری در اختیار شما قرار میدهند. اگر امکان آزمایش تخصصی وجود داشته باشد، بررسی میزان کلونیزاسیون ریشه توسط قارچ نیز ارزش علمی آزمایش را بسیار بیشتر میکند.
برای مقایسه بهتر میتوانید چنین روندی را دنبال کنید:
- بذرهای سالم و هماندازه را انتخاب کنید.
- گروه شاهد و گروه مایکوریزایی را جدا کنید.
- شرایط آب، دما و بستر را در هر دو گروه یکسان نگه دارید.
- درصد جوانهزنی و سرعت سبز شدن را ثبت کنید.
- رشد ریشه و اندام هوایی را در زمان مشخص اندازه بگیرید.
- پس از استقرار نهال، واکنش دو گروه را در برابر کمآبی کنترلشده مقایسه کنید.
این روش ساده از یک ادعای تبلیغاتی فاصله میگیرد و نتیجه را به داده واقعی تبدیل میکند.
مشاوره تخصصی برای انتخاب بذر و نهال
برای دریافت خدمات مشاورهای درباره خرید نهال اصلاح شده و نهالهای شناسنامهدار، همچنین آشنایی با روش صحیح کاشت گردو، انتخاب بذر سالم و مناسب و تشخیص نهال باکیفیت، اهمیت زیادی دارد. کارشناسان نهالستان گردو پیوندی کرج میتوانند با توجه به شرایط اقلیمی منطقه، میزان سرمای زمستان، زمان گلدهی، نوع خاک، فضای کشت و هدف شما از احداث باغ، برای انتخاب بذر یا نهال مناسب راهنمایی لازم را ارائه دهند.
نهالستان گردو پیوندی کرج علاوه بر تخصص در تولید گردو، ارقام مختلف نهال میوه را نیز با هدف تأمین نیاز باغداران و علاقهمندان به کشت انواع درختان میوه عرضه میکند. برای انتخاب بذر مناسب جهت تولید پایه، یا انتخاب نهال پیوندی برای احداث باغ، توجه به اقلیم، کیفیت بذر یا نهال، زمان کاشت و هدف باغ اهمیت دارد. دریافت مشاوره پیش از کاشت یا سفارش میتواند مسیر انتخاب بذر و نهال مناسب را برای باغدار روشنتر کند.
جمعبندی
مایه تلقیح قارچ مایکوریزا میتواند یکی از ابزارهای زیستی مفید برای کمک به استقرار بهتر نهال گردو باشد، اما نباید آن را جایگزین اصول صحیح جوانهزنی، آبیاری، تغذیه و مدیریت خاک دانست. مهمترین مزیت مایکوریزا پس از تشکیل ریشه و برقراری همزیستی میان قارچ و گیاه آشکار میشود و انتخاب سویه مناسب، کیفیت مایه تلقیح و شرایط محیطی در نتیجه نهایی نقش مهمی دارند.
نویسنده: مهندس نیلوفر محمدی، کارشناس ارشد باغبانی
ویراستار یا تهیهکننده محتوا: دکتر سارا تهرانی
بازبینی علمی: تیم مرکز تخصصی نهالستان گردو پیوندی کرج