مقالات

اشتباه در خرید بذر فله‌ای از بارفروشی‌ها؛ چطور یک بار ناخالص سرمایه خزانه را به باد می‌دهد؟

بذر فله‌ای گردو در بارفروشی + نمایش ناخالصی، بذر شکسته و بذرهای قابل کاشت

اشتباه در خرید بذر فله‌ای از بارفروشی‌ها؛ چطور یک بار ناخالص سرمایه خزانه را به باد می‌دهد؟

خرید بذر برای راه‌اندازی خزانه گردو در نگاه اول کار ساده‌ای به نظر می‌رسد؛ کافی است مقدار مورد نیاز را پیدا کنید، قیمت را بپرسید و بار را تحویل بگیرید. اما وقتی بذر به شکل فله‌ای و از مسیرهایی مانند بارفروشی یا مراکز عرضه گردوی خوراکی تهیه شود، مسئله کاملاً تغییر می‌کند. ظاهر درشت و سالم گردو نمی‌تواند سلامت جنین، قابلیت جوانه‌زنی، یکنواختی محموله یا مناسب بودن آن برای تولید پایه را تضمین کند. در چنین شرایطی، خرید بذر فله‌ای ممکن است در زمان خرید ارزان‌تر به نظر برسد، اما هزینه واقعی آن چند هفته یا چند ماه بعد، هنگام سبز نشدن یا رشد نامتوازن خزانه خودش را نشان می‌دهد.

بزرگ‌ترین مشکل اینجاست که وزن بار به‌تنهایی اطلاعات کافی درباره ارزش بذر در اختیار تولیدکننده قرار نمی‌دهد. ممکن است بخشی از محموله را گردوهای پوک، آسیب‌دیده، شکسته، کپک‌زده یا نامناسب تشکیل دهند و در عین حال فروشنده همان وزن ناخالص را مبنای معامله قرار دهد. حتی بذر سالم نیز اگر منشأ مشخصی نداشته باشد، لزوماً برای هدف تولید پایه مناسب نیست و نمی‌توان از روی ظاهر میوه درباره کیفیت ژنتیکی درخت آینده نتیجه گرفت. بنابراین پیش از ورود هر بار به خزانه، باید کیفیت واقعی آن را از نظر سلامت، یکنواختی، منشأ و قابلیت استفاده بررسی کرد.

چرا بذر فله‌ای بارفروشی با بذر مخصوص تولید پایه یکی نیست؟

بارفروشی معمولاً با هدف گردش سریع محصول فعالیت می‌کند و معیار اصلی آن عرضه محصول قابل مصرف در بازار است. گردویی که برای مصرف خوراکی مناسب باشد، ممکن است از نظر رنگ مغز، اندازه، طعم یا ظاهر ارزش بالایی داشته باشد، اما این معیارها با معیارهای انتخاب بذر برای تولید پایه یکسان نیستند. تولیدکننده خزانه به بذر سالم، زنده، مناسب جوانه‌زنی و دارای منشأ قابل پیگیری نیاز دارد و علاوه بر آن باید بداند بذر از چه درختانی جمع‌آوری شده است.

مشکل زمانی جدی‌تر می‌شود که محموله از چند باغ یا چند منطقه مختلف جمع شده باشد. در این حالت، بذرها ممکن است از نظر اندازه، زمان رسیدگی، شرایط رشد و ویژگی‌های ژنتیکی تفاوت زیادی داشته باشند. چنین ترکیبی در ظاهر فقط یک محموله گردو است، اما در خزانه می‌تواند به رشد ناهمگون، تفاوت در زمان سبزشدن و اختلاف شدید در اندازه نهال‌ها منجر شود. تولیدکننده‌ای که به یکنواختی خزانه اهمیت می‌دهد، باید این تفاوت را قبل از خرید در نظر بگیرد.

از طرف دیگر، برخی گردوهای خوراکی پس از برداشت و فرآوری برای مصرف انسانی نگهداری می‌شوند. نوع نگهداری، زمان سپری‌شده از برداشت و شرایط محیطی می‌توانند روی وضعیت بذر اثر بگذارند. بنابراین نباید تصور کرد هر گردوی سالمی که در بازار خوراکی دیده می‌شود، به همان اندازه برای تولید نهال مناسب است.

یک بار ناخالص چگونه هزینه واقعی خزانه را چند برابر می‌کند؟

فرض کنید تولیدکننده برای احداث خزانه به ۱۰۰ کیلوگرم بذر نیاز دارد و بار خریداری‌شده شامل درصد قابل توجهی بذر نامناسب باشد. در این شرایط، وزن اسمی محموله همان ۱۰۰ کیلوگرم باقی می‌ماند، اما مقدار بذر قابل استفاده کمتر خواهد بود. اگر بخشی از بذر نیز جوانه‌زنی ضعیفی داشته باشد، تعداد پایه‌های سالم از انتظار اولیه پایین‌تر می‌آید. در نتیجه، تولیدکننده برای رسیدن به همان تعداد نهال باید بذر بیشتری بخرد و هزینه هر پایه سالم افزایش پیدا می‌کند.

محاسبه اقتصادی باید بر اساس «هزینه هر بذر یا پایه سالم» انجام شود، نه فقط قیمت هر کیلو. برای مثال، دو محموله با وزن و قیمت یکسان می‌توانند خروجی کاملاً متفاوتی داشته باشند. محموله اول شاید بیشتر بذرهای سالم و هم‌اندازه داشته باشد، در حالی که محموله دوم مقدار بیشتری بذر آسیب‌دیده یا نامناسب در خود جای داده باشد. در نگاه اول قیمت هر دو برابر است، اما هزینه واقعی تولید نهال از محموله دوم بیشتر خواهد شد.

برای بررسی اقتصادی یک محموله، این عوامل را کنار هم قرار دهید:

  • وزن ناخالص بار.
  • درصد بذر سالم و قابل استفاده.
  • درصد بذر شکسته یا آسیب‌دیده.
  • یکنواختی اندازه بذرها.
  • منشأ و مشخصات درختان مادر.
  • هزینه حمل و تخلیه.
  • درصد جوانه‌زنی مورد انتظار.
  • تعداد پایه سالم قابل تولید.

همین محاسبه ساده می‌تواند نشان دهد چرا یک بار ارزان‌تر همیشه گزینه اقتصادی‌تری نیست.

اولین نشانه خطر؛ وقتی فروشنده فقط وزن بار را معیار کیفیت می‌داند

فروشنده‌ای که درباره وزن، قیمت و حجم سفارش اطلاعات دقیق دارد اما درباره منشأ بذر، وضعیت نگهداری و ویژگی‌های محموله پاسخ روشنی ارائه نمی‌کند، اطلاعات کافی برای یک خرید حرفه‌ای در اختیار شما نمی‌گذارد. وزن برای معامله لازم است، اما برای ارزیابی کیفیت کافی نیست. تولیدکننده باید بداند چه چیزی در ازای هر کیلوگرم دریافت می‌کند و چه مقدار از آن واقعاً قابلیت ورود به خزانه را دارد.

یکی از نشانه‌های هشدار، مخلوط بودن شدید بذرهاست. اگر در یک کیسه، گردوهای بسیار درشت، متوسط، ریز، روشن و تیره بدون هیچ تفکیک مشخصی کنار هم قرار گرفته باشند، احتمال ناهمگونی محموله افزایش پیدا می‌کند. این تفاوت الزاماً به معنی بی‌کیفیتی تمام بذرها نیست، اما ریسک تولید یکنواخت را بالا می‌برد.

نشانه دیگر، نبود اطلاعات درباره زمان برداشت است. بذر گردو یک ماده زنده است و شرایط پس از برداشت روی کیفیت آن اثر می‌گذارد. اگر فروشنده نتواند زمان تقریبی برداشت و نحوه نگهداری را مشخص کند، خریدار باید با احتیاط بیشتری تصمیم بگیرد.

بذر شکسته، پوک و آسیب‌دیده را قبل از ورود به خزانه جدا کنید

تفکیک اولیه می‌تواند مقدار زیادی از ریسک را کاهش دهد. این مرحله نیاز به تجهیزات پیچیده ندارد و تولیدکننده می‌تواند با بررسی ظاهری، وزن، سلامت پوسته و در صورت امکان نمونه‌برداری، بخشی از بذرهای مشکوک را کنار بگذارد. البته ظاهر سالم به معنی تضمین جوانه‌زنی نیست و آزمایش نمونه‌ای می‌تواند اطلاعات دقیق‌تری ارائه کند.

بذرهایی که پوسته آن‌ها شکستگی شدید دارد یا آثار کپک، پوسیدگی و آسیب حشرات نشان می‌دهد، گزینه مناسبی برای ورود مستقیم به خزانه نیستند. همچنین بذرهای بسیار متفاوت از نظر اندازه بهتر است در صورت امکان جداگانه مدیریت شوند تا پایش رشد آسان‌تر شود. هدف از این کار، افزایش یکنواختی اولیه و کاهش ورود بذرهای پرریسک به سیستم تولید است.

اگر حجم خرید بالا باشد، بهتر است قبل از کاشت کل محموله، یک نمونه نماینده را بررسی کنید. نمونه کوچک نمی‌تواند تمام ویژگی‌های یک بار بزرگ را با قطعیت نشان دهد، اما می‌تواند هشدارهای اولیه درباره وضعیت نامناسب محموله ایجاد کند.

تست ساده شناورسازی چه چیزی را نشان می‌دهد و چه چیزی را ثابت نمی‌کند؟

برخی تولیدکنندگان از روش شناورسازی در آب برای جداسازی بخشی از بذرهای مشکوک استفاده می‌کنند. این روش می‌تواند در بعضی شرایط به شناسایی برخی بذرهای سبک یا آسیب‌دیده کمک کند، اما نباید آن را آزمایش قطعی سلامت یا جوانه‌زنی دانست. بذرهایی که در آب فرو می‌روند الزاماً کیفیت ژنتیکی یا فیزیولوژیک بالایی ندارند و بذرهای شناور نیز همیشه به معنی بی‌ارزش بودن کامل آن‌ها نیستند.

بنابراین شناورسازی را بهتر است یک ابزار غربالگری اولیه بدانیم. پس از آن، نمونه‌برداری و آزمون جوانه‌زنی اطلاعات ارزشمندتری درباره قابلیت واقعی محموله ارائه می‌دهد. چنین رویکردی از یک آزمایش ساده، انتظار غیرواقعی ایجاد نمی‌کند و تصمیم‌گیری را بر اساس چند شاخص انجام می‌دهد.

چرا یکنواختی بذر برای خزانه گردو اهمیت اقتصادی دارد؟

خزانه‌ای که نهال‌های آن با فاصله زیاد از یکدیگر رشد کنند، مدیریت دشوارتری خواهد داشت. بعضی بذرها زودتر سبز می‌شوند و برخی دیرتر؛ تعدادی ساقه قوی ایجاد می‌کنند و گروهی رشد ضعیف‌تری دارند. این اختلاف می‌تواند برنامه آبیاری، تغذیه، کنترل علف‌های هرز و زمان‌بندی عملیات خزانه را پیچیده کند.

یکنواختی بذر به معنی یکسان بودن ژنتیک تمام نهال‌ها نیست، زیرا تکثیر جنسی تنوع ژنتیکی ایجاد می‌کند. منظور از یکنواختی در اینجا بیشتر به وضعیت فیزیکی و شرایط اولیه بذر مربوط می‌شود. وقتی بذرها از نظر اندازه و سلامت وضعیت نزدیک‌تری داشته باشند، مدیریت مرحله ابتدایی رشد آسان‌تر خواهد بود.

برای تولیدکننده تجاری، این موضوع اهمیت بیشتری دارد. اگر هدف نهایی فروش نهال گردو باشد، تفاوت زیاد در اندازه و کیفیت نهال‌ها می‌تواند دسته‌بندی محصول و برنامه فروش را دشوار کند. به همین دلیل، سرمایه‌گذاری روی کنترل کیفیت بذر از همان ابتدا، بخشی از مدیریت اقتصادی خزانه محسوب می‌شود.

بذر فله‌ای را چگونه نمونه‌برداری کنیم تا فقط سطح بار را نبینیم؟

بررسی چند دانه روی سطح کیسه یا گونی نمی‌تواند نماینده کل محموله باشد. اگر بار حجیم باشد، باید نمونه‌هایی از قسمت‌های مختلف آن برداشته شوند تا احتمال خطای نمونه‌برداری کاهش پیدا کند. نمونه‌ها را می‌توان از بخش بالایی، میانی و پایینی چند کیسه یا چند قسمت متفاوت بار برداشت و سپس ویژگی‌های آن‌ها را با هم مقایسه کرد.

در نمونه‌برداری به این موارد توجه کنید:

  • اختلاف اندازه بذرها.
  • درصد بذرهای شکسته.
  • نشانه‌های کپک یا پوسیدگی.
  • آثار حشرات و سوراخ‌شدگی.
  • تفاوت شدید رنگ و ظاهر.
  • وجود مواد خارجی در محموله.
  • اختلاف میان نمونه‌های نقاط مختلف بار.

اگر یک بخش از محموله کیفیت بالایی داشته باشد اما بخش دیگری پر از بذرهای آسیب‌دیده باشد، میانگین‌گیری ساده می‌تواند مشکل واقعی را پنهان کند. به همین دلیل نمونه‌برداری از نقاط مختلف ارزش زیادی دارد.

آیا قیمت پایین بذر فله‌ای واقعاً باعث صرفه‌جویی می‌شود؟

قیمت پایین فقط زمانی مزیت محسوب می‌شود که کیفیت و مقدار قابل استفاده نیز مناسب باشد. اگر بذر ارزان‌تر باشد اما درصد بالایی از آن قابلیت کاشت نداشته باشد، تولیدکننده در نهایت هزینه بیشتری برای رسیدن به تعداد مشخصی پایه پرداخت می‌کند. حتی اگر بذر سالم باشد، ناهمگونی شدید می‌تواند هزینه نیروی انسانی و مدیریت خزانه را افزایش دهد.

در مقابل، بذر گران‌تر نیز بدون اطلاعات کافی ارزش خرید بالاتری ندارد. خریدار باید دلیل اختلاف قیمت را پیدا کند و مشخصات دو محموله را در یک جدول قرار دهد. اگر تفاوت فقط در ادعای فروشنده باشد، نمی‌توان صرفاً بر اساس عنوان تجاری تصمیم گرفت.

این روش به‌خصوص زمانی اهمیت دارد که سرمایه اولیه محدود باشد. یک اشتباه در خرید حجم بالا می‌تواند هزینه آماده‌سازی زمین، بستر، آبیاری و نیروی کار را نیز تحت تأثیر قرار دهد. پس پیشگیری از ورود بار نامناسب به خزانه، معمولاً ساده‌تر و کم‌هزینه‌تر از اصلاح یک خزانه ضعیف است.

رابطه کیفیت بذر با قیمت نهال در بازار چگونه شکل می‌گیرد؟

قیمت محصول نهایی فقط هزینه بذر نیست. تولیدکننده باید هزینه بستر، آب، نیروی انسانی، مراقبت، تلفات، جابه‌جایی، زمان رشد و در صورت نیاز پیوند را نیز در نظر بگیرد. بنابراین قیمت نهال گردو باید با کیفیت نهایی نهال و هزینه واقعی تولید ارتباط داشته باشد، نه فقط با مبلغی که تولیدکننده برای بذر پرداخت کرده است.

وقتی بذر فله‌ای ناخالص وارد خزانه شود، تعداد پایه‌های سالم کاهش پیدا می‌کند. در نتیجه هزینه ثابت تولید میان تعداد کمتری نهال تقسیم می‌شود و هزینه هر نهال افزایش پیدا می‌کند. این اثر ممکن است در روز خرید دیده نشود، اما در زمان فروش خودش را نشان می‌دهد.

از همین جا مشخص می‌شود که چرا انتخاب بذر یک تصمیم ساده خرید نیست. کیفیت ماده اولیه می‌تواند روی کل زنجیره تولید اثر بگذارد و حتی قیمت نهایی نهال را تغییر دهد.

بارفروشی چه زمانی می‌تواند گزینه مناسبی برای تهیه بذر باشد؟

بارفروشی را نمی‌توان به‌صورت مطلق نامناسب دانست. اگر مجموعه‌ای بتواند منشأ محصول، وضعیت نگهداری و مشخصات بذر را شفاف ارائه کند، نمونه‌گیری اجازه دهد و محصول مورد نظر واقعاً برای تکثیر انتخاب شده باشد، امکان بررسی خرید وجود دارد. مشکل اصلی زمانی ایجاد می‌شود که خریدار بذر مخصوص خزانه را با گردوی خوراکی فله‌ای یکی بداند.

تولیدکننده باید ابتدا کاربرد محصول را مشخص کند. اگر محصول برای مصرف خوراکی عرضه شده، معیارهای فروش آن با بذر تکثیری متفاوت است. در صورتی که فروشنده سابقه مشخصی در تأمین بذر تولید پایه داشته باشد و بتواند اطلاعات کافی ارائه کند، ریسک معامله کاهش پیدا می‌کند.

به همین دلیل، نام محل خرید به‌تنهایی معیار خوبی نیست. آنچه اهمیت دارد، شفافیت مشخصات و امکان ارزیابی کیفیت محموله است.

چرا بذر فله‌ای ناشناس می‌تواند یکنواختی خزانه را از بین ببرد؟

در یک خزانه تجاری، تفاوت رشد فقط یک مشکل ظاهری نیست. نهال‌های مختلف ممکن است در زمان‌های متفاوت به مرحله مناسب برای عملیات بعدی برسند و تولیدکننده مجبور شود کارها را در چند نوبت انجام دهد. این موضوع مصرف نیروی انسانی و زمان را افزایش می‌دهد.

اگر بذرها از درختان مختلف با شرایط رشد متفاوت جمع شده باشند، تفاوت ژنتیکی نیز می‌تواند به ناهمگونی اضافه کند. این تفاوت‌ها بخشی از طبیعت تکثیر بذری هستند و نمی‌توان آن‌ها را کاملاً حذف کرد، اما انتخاب منبع مناسب و جداسازی اولیه می‌تواند بخشی از ریسک مدیریتی را کاهش دهد.

خزانه‌ای که از ابتدا با بذرهای ناشناس و بسیار ناهمگون شروع شود، معمولاً به پایش بیشتری نیاز دارد. برای تولیدکننده‌ای که تعداد زیادی نهال را همزمان مدیریت می‌کند، این مسئله می‌تواند به یک هزینه پنهان تبدیل شود.

چطور قبل از پرداخت پول، یک محموله بذر فله‌ای را ارزیابی کنیم؟

پیش از معامله، بهتر است یک چک‌لیست مشخص داشته باشید و فروشنده را بر اساس پاسخ‌های واقعی ارزیابی کنید. گفت‌وگوی شفاهی درباره «بذر عالی» یا «گردوی درجه یک» جای اطلاعات فنی را نمی‌گیرد. هرچه مقدار خرید بیشتر باشد، اهمیت این بررسی نیز افزایش پیدا می‌کند.

پیش از پرداخت وجه این موارد را بررسی کنید:

  • هدف اصلی محصول را از فروشنده بپرسید.
  • منشأ بذر را مشخص کنید.
  • درباره زمان برداشت سؤال کنید.
  • وضعیت نگهداری را بررسی کنید.
  • نمونه واقعی بار را ببینید.
  • از نقاط مختلف محموله نمونه بگیرید.
  • بذرهای آسیب‌دیده را درصدگیری کنید.
  • قیمت را بر اساس وزن خالص مقایسه کنید.
  • هزینه حمل را جداگانه محاسبه کنید.
  • مشخصات توافق‌شده را در فاکتور ثبت کنید.

این مراحل شاید در نگاه اول زمان‌بر باشند، اما در خرید عمده از خسارت بسیار بزرگ‌تر جلوگیری می‌کنند.

نقش نهالستان در کاهش ریسک خرید بذر و نهال چیست؟

یک نهالستان تخصصی می‌تواند بخشی از ریسک انتخاب ماده اولیه و تولید نهال را کاهش دهد، به‌خصوص زمانی که خریدار تجربه کافی برای تشخیص کیفیت بذر یا نهال ندارد. با این حال، اعتماد به نام مجموعه نباید جای بررسی مشخصات واقعی محصول را بگیرد. خریدار همچنان باید بداند چه نوع بذر یا نهالی دریافت می‌کند و چه ویژگی‌هایی برای منطقه و هدف او اهمیت دارد.

برای باغداری که هدفش احداث باغ است، خرید نهال آماده ممکن است نسبت به راه‌اندازی خزانه شخصی زمان و پیچیدگی کمتری داشته باشد. تولیدکننده‌ای که قصد فروش نهال دارد، در مقابل باید روی انتخاب بذر، کنترل کیفیت و مدیریت رشد سرمایه‌گذاری کند. این دو گروه نیازهای متفاوتی دارند و تصمیم اقتصادی هر کدام باید با هدف نهایی هماهنگ شود.

چطور سرمایه خزانه را از یک خرید اشتباه نجات دهیم؟

مهم‌ترین اصل این است که خرید حجم بالا را قبل از ارزیابی نمونه انجام ندهید. ابتدا نمونه تهیه کنید، مشخصات آن را بررسی کنید و اگر امکان دارد یک آزمون کوچک جوانه‌زنی انجام دهید. نتیجه این مرحله می‌تواند اطلاعاتی درباره وضعیت واقعی محموله ارائه کند و قبل از ورود کل بار به خزانه، فرصت اصلاح تصمیم را در اختیار شما بگذارد.

اصل دوم، تفکیک بذرهاست. اگر محموله از چند کیفیت یا اندازه تشکیل شده، آن‌ها را بدون بررسی در یک بستر واحد نکارید. دسته‌بندی اولیه، امکان مقایسه عملکرد و شناسایی گروه‌های ضعیف را افزایش می‌دهد.

اصل سوم، ثبت اطلاعات است. نام فروشنده، تاریخ خرید، وزن، مشخصات محموله، شرایط نگهداری و نتیجه آزمون نمونه‌ای را ثبت کنید. این اطلاعات در خریدهای بعدی کمک می‌کنند تصمیم شما بر اساس تجربه واقعی باشد، نه حافظه یا تبلیغات.

مشاوره تخصصی برای انتخاب بذر و نهال

برای دریافت خدمات مشاوره‌ای درباره خرید نهال اصلاح شده و نهال‌های شناسنامه‌دار، همچنین آشنایی با روش صحیح کاشت گردو، انتخاب بذر سالم و مناسب و تشخیص نهال باکیفیت، اهمیت زیادی دارد. کارشناسان نهالستان گردو پیوندی کرج می‌توانند با توجه به شرایط اقلیمی منطقه، میزان سرمای زمستان، زمان گلدهی، نوع خاک، فضای کشت و هدف شما از احداث باغ، برای انتخاب بذر یا نهال مناسب راهنمایی لازم را ارائه دهند.

نهالستان گردو پیوندی کرج علاوه بر تخصص در تولید گردو، ارقام مختلف نهال میوه را نیز با هدف تأمین نیاز باغداران و علاقه‌مندان به کشت انواع درختان میوه عرضه می‌کند. برای انتخاب بذر مناسب جهت تولید پایه، یا انتخاب نهال پیوندی برای احداث باغ، توجه به اقلیم، کیفیت بذر یا نهال، زمان کاشت و هدف باغ اهمیت دارد. دریافت مشاوره پیش از کاشت یا سفارش می‌تواند مسیر انتخاب بذر و نهال مناسب را برای باغدار روشن‌تر کند.

جمع‌بندی

اشتباه در خرید بذر فله‌ای زمانی پرهزینه می‌شود که خریدار وزن بار را با کیفیت بذر یکی بداند. یک محموله ممکن است روی ترازو وزن مناسبی داشته باشد، اما بخشی از آن به دلیل شکستگی، پوکی، آلودگی، آسیب یا ناهمگونی برای تولید پایه مناسب نباشد. در چنین شرایطی، هزینه واقعی هر پایه سالم افزایش پیدا می‌کند و سرمایه‌ای که باید صرف رشد خزانه شود، در همان مرحله خرید از بین می‌رود.

بهترین روش، بررسی محموله پیش از خرید عمده است. نمونه‌برداری از نقاط مختلف، ارزیابی ظاهری، بررسی منشأ، توجه به زمان برداشت و در صورت امکان آزمون جوانه‌زنی، اطلاعات بسیار بیشتری از یک مقایسه ساده قیمت در اختیار تولیدکننده قرار می‌دهد.

شناسنامه مقاله :
نویسنده : مهندس نیلوفر محمدی ، کارشناس ارشد باغبانی
نوشته شده توسط : دکتر سارا تهرانی
بازبینی علمی : تیم مرکز تخصصی نهالستان گردو پیوندی کرج / gerdo.org
اخرین به روزرسانی : 1405/07/4

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *