چرا اولین برگ‌های درآمده از بذر گردو زرد و پژمرده هستند؟ (سوختگی نوک برگ با نمک خاک)

چرا اولین برگ‌های درآمده از بذر گردو زرد و پژمرده هستند؟ (سوختگی نوک برگ با نمک خاک)

اولین برگ‌هایی که از بذر گردو بیرون می‌آیند، معمولاً با رشد سریع و رنگ سبز روشن ظاهر می‌شوند؛ اما گاهی چند روز بعد نوک برگ‌ها تغییر رنگ می‌دهد، حاشیه‌ها خشک می‌شوند و برگ حالت افتاده و پژمرده پیدا می‌کند. این وضعیت می‌تواند باغدار را نگران کند، زیرا گیاه هنوز بسیار کوچک است و هر آسیب در این مرحله روی ادامه رشد آن اثر می‌گذارد. یکی از علت‌های مهم، تجمع نمک در محیط ریشه است؛ با این حال، زرد شدن اولین برگ گردو همیشه فقط از شوری خاک ناشی نمی‌شود و باید آب، بستر، ریشه و شرایط تغذیه‌ای را همزمان بررسی کرد.

وقتی غلظت نمک‌های محلول در اطراف ریشه افزایش پیدا می‌کند، جذب آب برای ریشه دشوارتر می‌شود. گیاهچه ممکن است حتی در خاک مرطوب قرار داشته باشد، اما نتواند آب را با سرعت مورد نیاز برگ‌های جوان دریافت کند. در نتیجه، نوک و حاشیه برگ‌ها ابتدا آسیب می‌بینند و سپس زرد، قهوه‌ای یا خشک می‌شوند. کوددهی سنگین، آب آبیاری شور، زهکشی ضعیف و تبخیر زیاد می‌توانند این مشکل را تشدید کنند و باعث شوند گیاهچه تازه‌سبز، برخلاف انتظار، به‌جای رشد سریع دچار توقف شود.

چرا اولین برگ گردو قبل از برگ‌های بعدی آسیب می‌بیند؟

برگ‌های نخستین گیاهچه گردو هنوز در مرحله رشد سریع قرار دارند و سیستم ریشه نیز به اندازه یک نهال بالغ توسعه پیدا نکرده است. در این مرحله، هر اختلال در جذب آب یا عناصر غذایی می‌تواند خود را سریع‌تر روی برگ نشان دهد. اگر غلظت املاح محلول در اطراف ریشه بالا برود، گیاه برای جذب آب باید نیروی بیشتری صرف کند و همین فشار می‌تواند رشد برگ‌های تازه را کاهش دهد.

از طرف دیگر، برگ جوان هنوز سطح و ساختار کاملاً توسعه‌یافته‌ای ندارد و نسبت به تغییرات محیطی حساس‌تر است. اگر خاک همزمان شور، خشک و متراکم باشد، فشار بیشتری به گیاهچه وارد می‌شود. همین ترکیب ممکن است ابتدا به صورت افتادگی برگ دیده شود و بعد نوک یا حاشیه برگ رنگ خود را از دست بدهد.

نکته مهم این است که گیاهچه برای نشان دادن تنش همیشه منتظر خشک شدن کامل خاک نمی‌ماند. اگر ریشه در محیطی با شوری بالا قرار داشته باشد، حتی رطوبت ظاهری خاک نیز تضمین نمی‌کند که آب به‌راحتی وارد ریشه شود. به همین دلیل، مشاهده برگ پژمرده در یک گلدان مرطوب نباید باعث شود فوراً آب بیشتری اضافه کنید.

نمک خاک چگونه نوک برگ گردو را می‌سوزاند؟

نمک خاک در اینجا فقط به نمک خوراکی اشاره ندارد. آب آبیاری و کودها می‌توانند یون‌های مختلفی مانند سدیم، کلرید، سولفات و نیترات را وارد محیط ریشه کنند. زمانی که مجموع املاح محلول از ظرفیت تحمل گیاه بیشتر شود، پتانسیل آب خاک کاهش پیدا می‌کند و ریشه برای جذب آب با دشواری بیشتری روبه‌رو می‌شود.

افزایش شوری می‌تواند ابتدا به صورت سوختگی نوک برگ یا حاشیه برگ ظاهر شود. با ادامه تنش، بخش‌های آسیب‌دیده بزرگ‌تر می‌شوند و رنگ سبز برگ کاهش پیدا می‌کند. اگر شرایط اصلاح نشود، برگ ممکن است کاملاً خشک شود و رشد گیاهچه نیز سرعت خود را از دست بدهد.

البته نوع نمک نیز اهمیت دارد. تجمع سدیم و کلرید می‌تواند علاوه بر فشار اسمزی، در شرایط خاص باعث سمیت یونی شود. به همین دلیل، تنها اندازه‌گیری یک شاخص کلی شوری همیشه تمام داستان را مشخص نمی‌کند و کیفیت آب آبیاری و ترکیب املاح نیز ارزش بررسی دارد.

تفاوت زردی برگ ناشی از شوری با کمبود عناصر غذایی چیست؟

ظاهر برگ به‌تنهایی همیشه تشخیص دقیقی ارائه نمی‌دهد. کمبود نیتروژن معمولاً با کاهش سبزی و رنگ‌پریدگی عمومی‌تر همراه می‌شود، در حالی که شوری می‌تواند ابتدا نوک و حاشیه برگ را درگیر کند. کمبود آهن نیز ممکن است به صورت زردی بین رگبرگ‌ها دیده شود، در حالی که تنش ریشه یا شوری می‌تواند الگوهای متفاوتی ایجاد کند.

اگر تنها چند برگ پیرتر زرد شده‌اند، بررسی تغذیه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در مقابل، اگر اولین برگ‌ها همزمان با خشکی نوک و حاشیه آسیب دیده‌اند و بستر سابقه کوددهی سنگین دارد، احتمال تنش شوری باید جدی‌تر بررسی شود.

برای تشخیص بهتر، این موارد را کنار هم ببینید:

• رنگ کلی برگ و محل شروع زردی.
• خشک شدن نوک یا حاشیه برگ.
• وضعیت ریشه‌های جوان.
• مقدار و نوع کود مصرفی.
• کیفیت آب آبیاری.
• زهکشی بستر.
• سرعت رشد گیاهچه.
• وضعیت برگ‌های جدید پس از اصلاح شرایط.

این مقایسه ساده می‌تواند شما را از یک تصمیم عجولانه، مانند اضافه کردن کود بیشتر به گیاه ضعیف، دور کند.

آیا کود زیاد می‌تواند اولین برگ گردو را زرد کند؟

بله، تغذیه بیش از نیاز یکی از علت‌هایی است که باید در خزانه‌های کوچک جدی گرفته شود. بسیاری از افراد تصور می‌کنند گیاهچه‌ای که تازه از بذر خارج شده برای رشد سریع به کود بیشتری نیاز دارد، اما ریشه جوان ظرفیت محدودی دارد و افزایش ناگهانی غلظت محلول اطراف ریشه می‌تواند به آن فشار وارد کند.

کودهای محلول پس از آبیاری در محیط ریشه پخش می‌شوند. اگر گیاه مقدار کافی از آن‌ها را جذب نکند و آب نیز به‌خوبی از بستر خارج نشود، بخشی از املاح در محیط باقی می‌ماند. تبخیر آب نیز می‌تواند غلظت املاح نزدیک سطح خاک را بیشتر کند و در نهایت برگ‌های جوان نشانه‌های تنش نشان دهند.

به همین دلیل، در مرحله ابتدایی رشد نباید صرفاً با دیدن برگ کم‌رنگ، مقدار کود را افزایش داد. ابتدا باید مشخص شود آیا واقعاً کمبود وجود دارد یا گیاهچه از شوری و فشار اسمزی رنج می‌برد. آزمایش خاک یا بستر، در کنار بررسی آب آبیاری، تصمیم دقیق‌تری ایجاد می‌کند.

آب آبیاری شور چگونه خودش را روی برگ‌های تازه نشان می‌دهد؟

گاهی مشکل از خاک شروع نمی‌شود و آب آبیاری عامل اصلی ورود املاح است. اگر آب دارای شوری بالا باشد و حجم زیادی از آن به‌طور مداوم وارد یک ظرف کوچک شود، املاح می‌توانند در محیط ریشه تجمع پیدا کنند. این مسئله در گلدان‌ها و بسترهایی که زهکشی ضعیف دارند اهمیت بیشتری دارد.

در یک خزانه کوچک، حجم محدود خاک نمی‌تواند مانند یک زمین بزرگ با املاح ورودی مقابله کند. هر بار آبیاری بخشی از املاح را وارد بستر می‌کند و اگر آب کافی از پایین خارج نشود، غلظت نمک به مرور افزایش پیدا می‌کند.

بنابراین اگر چند گیاهچه در یک منطقه با آب مشابه علائم یکسان دارند، بررسی کیفیت آب ارزش زیادی دارد. اندازه‌گیری EC آب می‌تواند یک شاخص مفید برای ارزیابی مقدار املاح محلول باشد، اما تفسیر آن باید با توجه به نوع گیاه، بستر و مدیریت آبیاری انجام شود.

چرا زرد شدن اولین برگ گردو همیشه به معنی کمبود آب نیست؟

پژمردگی معمولاً ذهن را به سمت تشنگی می‌برد، اما هر گیاه پژمرده‌ای به آب بیشتر نیاز ندارد. ریشه‌ای که در محیط شور قرار گرفته ممکن است با وجود رطوبت کافی نتواند آب را به شکل مطلوب جذب کند. همچنین خاک بیش از حد خیس می‌تواند اکسیژن ریشه را کاهش دهد و در نهایت علائمی شبیه تنش آبی ایجاد کند.

این وضعیت یکی از خطرناک‌ترین چرخه‌ها برای گیاهچه است: برگ پژمرده می‌شود، باغدار آب بیشتری می‌دهد، خاک خیس‌تر می‌شود و ریشه ضعیف‌تر عمل می‌کند. اگر شوری هم وجود داشته باشد، شرایط پیچیده‌تر می‌شود و تشخیص تنها با نگاه کردن به برگ دشوار خواهد شد.

برای همین، قبل از آبیاری مجدد، رطوبت عمق بستر و وضعیت زهکشی را بررسی کنید. اگر خاک هنوز مرطوب است، افزایش حجم آب احتمالاً راه‌حل مناسبی نیست.

نقش زهکشی در جلوگیری از تجمع نمک در خزانه گردو چیست؟

زهکشی مناسب فقط برای خارج کردن آب اضافی اهمیت ندارد. خروج آب به شکل کنترل‌شده می‌تواند بخشی از املاح محلول را نیز از محیط ریشه خارج کند. در مقابل، بستر بدون زهکش مناسب آب را نگه می‌دارد و با تبخیر تدریجی، املاح در بخش‌های مختلف خاک تجمع پیدا می‌کنند.

یک بستر مناسب باید هم ظرفیت نگهداری آب داشته باشد و هم فضای کافی برای خروج آب اضافی ایجاد کند. خاک بسیار سنگین و فشرده برای گیاهچه گردو شرایط مناسبی ایجاد نمی‌کند، مخصوصاً زمانی که آبیاری با آب نسبتاً شور انجام شود.

اگر در کف گلدان سوراخ کافی وجود ندارد یا خروج آب کند است، پیش از هر اقدام تغذیه‌ای باید این مشکل را برطرف کنید. اصلاح زهکشی در بسیاری از موارد اثر بیشتری از افزودن یک ماده غذایی جدید دارد.

آیا شست‌وشوی خاک می‌تواند شوری بذر گردو را کاهش دهد؟

در برخی شرایط، آبیاری با آب مناسب و ایجاد زهکش کافی می‌تواند به جابه‌جایی بخشی از املاح محلول کمک کند. با این حال، شست‌وشوی خاک نسخه یکسانی برای تمام بسترها نیست. اگر خاک سنگین باشد یا آب خروجی مسیر مناسبی نداشته باشد، اضافه کردن آب فقط رطوبت را بالا می‌برد و مشکل را تشدید می‌کند.

کیفیت آب مورد استفاده برای شست‌وشو نیز اهمیت دارد. اگر آب خود شوری بالایی داشته باشد، استفاده زیاد از آن ممکن است نتیجه مورد انتظار را ایجاد نکند. بنابراین پیش از تصمیم‌گیری، بهتر است EC آب و بستر بررسی شود.

پس از اصلاح شوری، باید اجازه داد بستر به وضعیت متعادل‌تری برسد. در همین فاصله نیز گیاهچه را از کوددهی سنگین دور نگه دارید و شرایط ریشه را مرتب بررسی کنید.

چرا ریشه سالم، کلید درمان برگ‌های زرد گردو است؟

برگ فقط بخش قابل مشاهده مشکل است و علت اصلی ممکن است در خاک پنهان باشد. اگر ریشه سالم و فعال باشد، پس از اصلاح شرایط می‌تواند آب و عناصر مورد نیاز را بهتر جذب کند. اما ریشه‌ای که بر اثر شوری، ماندگاری آب یا بیماری آسیب دیده باشد، حتی در شرایط مناسب نیز مدتی برای بازگشت به رشد طبیعی زمان نیاز دارد.

برای بررسی ریشه، گیاهچه را با احتیاط از بستر خارج کنید و رنگ و استحکام ریشه‌ها را ببینید. ریشه‌های سالم معمولاً ساختار مناسبی دارند و بافت آن‌ها لهیده نیست. ریشه‌های قهوه‌ای، نرم یا کم‌تعداد می‌توانند نشانه وجود یک مشکل ریشه‌ای باشند، هرچند برای تشخیص علت دقیق به بررسی بیشتری نیاز است.

به همین دلیل، درمان برگ بدون توجه به ریشه معمولاً نتیجه کاملی ایجاد نمی‌کند. اگر ریشه دوباره شرایط مناسب پیدا کند، برگ‌های جدید نیز شانس بیشتری برای رشد سالم خواهند داشت.

چه زمانی سوختگی نوک برگ به دلیل نمک خاک محتمل‌تر است؟

الگوی علائم می‌تواند سرنخ مهمی باشد. اگر ابتدا نوک برگ‌ها قهوه‌ای یا خشک شده و سپس آسیب به سمت حاشیه پیش برود، شوری یکی از احتمالات قابل بررسی است. همچنین اگر این نشانه‌ها بعد از چند نوبت کوددهی یا در دوره‌ای با تبخیر زیاد ظاهر شده باشند، احتمال تجمع املاح بیشتر می‌شود.

در مقابل، زردی یکنواخت کل برگ یا زردی بین رگبرگ‌ها می‌تواند علل دیگری داشته باشد. تغییرات دمایی، نور نامناسب، آسیب ریشه، بیماری و کمبود عناصر نیز ممکن است ظاهر برگ را تغییر دهند.

بنابراین تشخیص را بر اساس یک علامت انجام ندهید. کنار هم گذاشتن زمان ظهور علائم، الگوی برگ، وضعیت خاک، کیفیت آب و سلامت ریشه، مسیر دقیق‌تری برای تصمیم‌گیری ایجاد می‌کند.

آیا نور شدید می‌تواند زردی اولین برگ گردو را بیشتر کند؟

نور برای رشد گیاهچه ضروری است، اما گیاه تازه‌سبز شده هنوز مانند یک نهال بالغ با شرایط محیطی سازگار نیست. اگر ریشه همزمان تحت فشار شوری یا کمبود آب قرار داشته باشد، نور و گرمای زیاد می‌توانند سرعت از دست دادن آب از برگ را افزایش دهند.

در چنین شرایطی، انتقال ناگهانی گیاهچه از محیط کم‌نور به نور بسیار شدید ممکن است فشار بیشتری ایجاد کند. بهتر است شرایط نوری را به‌تدریج تنظیم کنید و همزمان وضعیت رطوبت بستر را زیر نظر بگیرید.

اگر برگ‌ها فقط در سمت رو به نور آسیب می‌بینند، بررسی شدت تابش و دمای محیط اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. اما وقتی تمام گیاهچه‌ها در یک بستر شور علائم مشابه دارند، باید ریشه و املاح خاک را جدی‌تر بررسی کرد.

برنامه اصلاح زردی برگ گردو از کجا شروع شود؟

برای اصلاح مشکل، ابتدا باید علت اصلی را پیدا کنید و سپس یک تغییر را در هر مرحله انجام دهید. تغییر همزمان آب، کود، نور و بستر باعث می‌شود بعداً ندانید کدام اقدام نتیجه داده است. یک برنامه مرحله‌ای، هم کنترل شرایط را ساده‌تر می‌کند و هم از شوک بیشتر به گیاهچه جلوگیری می‌کند.

ترتیب بررسی می‌تواند چنین باشد:

1. رطوبت واقعی بستر را بررسی کنید.
2. زهکشی ظرف یا خزانه را کنترل کنید.
3. مقدار و نوع کود مصرفی را مرور کنید.
4. کیفیت آب آبیاری و EC آن را بررسی کنید.
5. در صورت امکان EC بستر را اندازه بگیرید.
6. ریشه یک یا چند گیاهچه را بررسی کنید.
7. تا روشن شدن علت، از کوددهی سنگین خودداری کنید.
8. پس از اصلاح شرایط، برگ‌های جدید را زیر نظر بگیرید.

مهم‌ترین شاخص موفقیت، فقط سبز شدن برگ قدیمی نیست. رشد برگ‌های جدید و بهبود وضعیت ریشه اطلاعات ارزشمندتری درباره بازگشت گیاهچه به شرایط مناسب ارائه می‌دهد.

چه زمانی باید به جای کوددهی، آزمایش خاک انجام دهیم؟

اگر زردی و سوختگی برگ‌ها تکرار می‌شود، حدس زدن درباره کمبود یا شوری دیگر کافی نیست. آزمایش خاک یا بستر می‌تواند مقدار شوری، pH و برخی عناصر را مشخص کند. در کنار آن، آزمایش آب آبیاری نیز اطلاعات مهمی درباره املاح ورودی در اختیار شما قرار می‌دهد.

این بررسی مخصوصاً زمانی ارزشمند است که تعداد زیادی گیاهچه علائم مشابه داشته باشند. اگر همه گیاهچه‌ها با یک آب و یک بستر رشد می‌کنند و تقریباً همزمان دچار سوختگی نوک برگ شده‌اند، احتمال وجود یک عامل مشترک بیشتر می‌شود.

در چنین شرایطی، هزینه آزمایش معمولاً از مصرف چندباره کود و مواد اصلاحی بدون شناخت علت کمتر خواهد بود. نتیجه آزمایش همچنین کمک می‌کند برنامه تغذیه‌ای بعدی را منطقی‌تر تنظیم کنید.

ارتباط سلامت گیاهچه با کیفیت نهایی نهال گردو چیست؟

گیاهچه‌ای که در هفته‌های نخست رشد، شوری شدید یا آسیب ریشه را تجربه کند، ممکن است برای مدتی از رشد طبیعی عقب بماند. البته یک تنش کوتاه و اصلاح‌شده الزاماً به معنی از بین رفتن کامل کیفیت نهال نیست؛ گیاه می‌تواند پس از بهبود شرایط، رشد جدید ایجاد کند. مسئله زمانی جدی‌تر می‌شود که تنش برای مدت طولانی ادامه داشته باشد یا ریشه آسیب دائمی ببیند.

در زمان فروش نهال گردو، توجه به سلامت ریشه و یکنواختی رشد اهمیت زیادی دارد. یک نهال سالم باید فقط ظاهر سبز و ارتفاع مناسب نداشته باشد؛ سیستم ریشه، طوقه و وضعیت رشد جدید نیز باید بررسی شود.

این موضوع در مقایسه قیمت نهال گردو هم اهمیت دارد. قیمت پایین‌تر به‌تنهایی نشانه اقتصادی‌تر بودن یک نهال نیست. اگر گیاهچه ضعیف باشد و بعد از انتقال به باغ با مشکل استقرار روبه‌رو شود، هزینه‌های نگهداری و جایگزینی می‌تواند بیشتر شود.

هنگام انتخاب نهال، نشانه‌های تنش شوری را نادیده نگیرید

خریدار نهال بهتر است برگ‌های جدید، رنگ حاشیه برگ‌ها و وضعیت ساقه را با دقت بررسی کند. وجود تعداد زیادی برگ با نوک سوخته، زردی غیرطبیعی یا رشد نابرابر می‌تواند ارزش پرسیدن چند سؤال درباره شرایط تولید را داشته باشد.

یک نهالستان حرفه‌ای باید بتواند اطلاعاتی درباره نوع پایه، شرایط پرورش، نحوه آبیاری و وضعیت عمومی نهال ارائه کند. پرسیدن درباره کیفیت آب و مدیریت تغذیه نیز در شرایطی که علائم غیرعادی روی برگ‌ها دیده می‌شود، منطقی است.

هدف از این بررسی پیدا کردن یک نهال بدون کوچک‌ترین تغییر رنگ نیست؛ بلکه باید مطمئن شوید گیاه رشد متعادل دارد، ریشه سالم است و نشانه‌ای از تنش شدید یا بیماری فعال دیده نمی‌شود.

سه اشتباه رایج که زردی اولین برگ گردو را شدیدتر می‌کنند

گاهی خود واکنش باغدار به زردی برگ، مشکل را بیشتر می‌کند. نخستین اشتباه، افزایش فوری مقدار آب است؛ مخصوصاً زمانی که خاک هنوز مرطوب است. اشتباه دوم، اضافه کردن کود برای جبران رنگ زرد بدون آزمایش است که می‌تواند غلظت املاح را بیشتر کند.

سومین اشتباه نیز نادیده گرفتن ریشه است. برگ تنها بخش قابل مشاهده گیاه است و علت واقعی ممکن است در زیر خاک قرار داشته باشد. اگر ریشه آسیب دیده باشد، افزایش کود یا نور مشکل را حل نمی‌کند.

برای جلوگیری از این چرخه، همیشه قبل از اقدام از خودتان بپرسید:

• آیا خاک واقعاً خشک است؟
• آیا آب به‌راحتی خارج می‌شود؟
• آیا اخیراً کود زیادی داده‌ام؟
• آیا آب آبیاری شوری بالایی دارد؟
• آیا ریشه سالم است؟
• آیا برگ‌های جدید نیز همان علائم را نشان می‌دهند؟

همین چند پرسش می‌تواند جلوی بسیاری از تصمیم‌های عجولانه را بگیرد.

مشاوره تخصصی برای انتخاب بذر و نهال

برای دریافت خدمات مشاوره‌ای درباره خرید نهال اصلاح شده و نهال‌های شناسنامه‌دار، همچنین آشنایی با روش صحیح کاشت گردو، انتخاب بذر سالم و مناسب و تشخیص نهال باکیفیت، اهمیت زیادی دارد. کارشناسان نهالستان گردو پیوندی کرج می‌توانند با توجه به شرایط اقلیمی منطقه، میزان سرمای زمستان، زمان گلدهی، نوع خاک، فضای کشت و هدف شما از احداث باغ، برای انتخاب بذر یا نهال مناسب راهنمایی لازم را ارائه دهند.

نهالستان گردو پیوندی کرج علاوه بر تخصص در تولید گردو، ارقام مختلف نهال میوه را نیز با هدف تأمین نیاز باغداران و علاقه‌مندان به کشت انواع درختان میوه عرضه می‌کند. برای انتخاب بذر مناسب جهت تولید پایه، یا انتخاب نهال پیوندی برای احداث باغ، توجه به اقلیم، کیفیت بذر یا نهال، زمان کاشت و هدف باغ اهمیت دارد. دریافت مشاوره پیش از کاشت یا سفارش می‌تواند مسیر انتخاب بذر و نهال مناسب را برای باغدار روشن‌تر کند.

جمع‌بندی

زرد شدن اولین برگ گردو می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد، اما سوختگی نوک و حاشیه برگ در کنار رشد ضعیف گیاهچه، احتمال تنش شوری را مطرح می‌کند. تجمع املاح ممکن است از آب آبیاری، کوددهی بیش از نیاز یا زهکشی ضعیف ناشی شود. در این وضعیت، گیاه حتی در خاک مرطوب نیز ممکن است نتواند آب کافی جذب کند و برگ‌های جوان نشانه‌های پژمردگی، زردی یا سوختگی نشان دهند.

با این حال، تشخیص نباید فقط بر اساس ظاهر برگ انجام شود. بررسی ریشه، رطوبت بستر، EC آب، EC خاک، مقدار کود و وضعیت زهکشی تصویر کامل‌تری ایجاد می‌کند. اگر شوری تأیید شد، اصلاح شرایط باید به‌صورت تدریجی و بر اساس نتیجه آزمایش انجام گیرد. اضافه کردن کود بیشتر به گیاهچه‌ای که از شوری رنج می‌برد، معمولاً راه‌حل مناسبی نیست و حتی می‌تواند فشار اسمزی را افزایش دهد.

شناسنامه مقاله :
نویسنده : مهندس نیلوفر محمدی ، کارشناس ارشد باغبانی
نوشته شده توسط : دکتر سارا تهرانی
بازبینی علمی : تیم مرکز تخصصی نهالستان گردو پیوندی کرج / gerdo.org
اخرین به روزرسانی : 1405/07/4