چرا رشد طولی نهال گردو متوقف شده و شاخه اضافه نمی‌کند؟ (کمبود شدید ازت یا بیماری نماتد)

چرا رشد طولی نهال گردو متوقف شده و شاخه اضافه نمی‌کند؟ (کمبود شدید ازت یا بیماری نماتد)

وقتی نهال گردو در سال اول یا دوم رشد طولی مناسبی ندارد، خیلی از باغداران سریع سراغ کود ازته می‌روند. در حالی که کوتاه ماندن ساقه همیشه از کمبود نیتروژن خبر نمی‌دهد. ریشه آسیب‌دیده، نماتد، شوری خاک، آبیاری نامناسب، فشردگی خاک و حتی آسیب ریشه هنگام کاشت هم می‌توانند رشد شاخه را متوقف کنند. تشخیص درست اهمیت زیادی دارد؛ زیرا اگر علت اصلی بیماری ریشه باشد، افزایش کود فقط هزینه را بالا می‌برد و فشار بیشتری به نهال وارد می‌کند.

توقف رشد نهال گردو معمولاً خودش را با چند نشانه نشان می‌دهد. طول شاخه‌های جدید کم می‌شود، فاصله بین جوانه‌ها کاهش پیدا می‌کند و نهال به‌جای ساختن یک محور قوی، ظاهر کم‌رمق پیدا می‌کند. گاهی برگ‌ها کوچک می‌شوند و رنگ سبز خود را از دست می‌دهند. در بعضی موارد نیز برگ‌ها سبز هستند، اما ریشه توان کافی برای تأمین آب و عناصر غذایی ندارد. همین تفاوت‌ها به باغدار کمک می‌کند بین کمبود شدید ازت و مشکل ریشه‌ای مانند نماتد تمایز ایجاد کند.

اگر نهال از ابتدا ریشه سالم و ساقه متعادل داشته باشد، مدیریت رشد ساده‌تر خواهد بود. به همین دلیل هنگام خرید نهال گردو فقط ارتفاع نهال را معیار قرار ندهید. سلامت ریشه، محل پیوند، ضخامت ساقه، رنگ برگ و کیفیت خاک اطراف ریشه اهمیت بیشتری دارند. نهالی که هنگام انتقال آسیب دیده یا ریشه‌های ضعیفی دارد، حتی با برنامه غذایی مناسب نیز ممکن است رشد طولی مطلوبی نشان ندهد. پس بررسی علت افت رشد باید از ریشه شروع شود و سپس به سراغ تغذیه برویم.

وقتی نوک نهال گردو جلو نمی‌رود؛ اولین نشانه‌های توقف رشد را بشناسید

رشد طولی نهال گردو به فعالیت جوانه انتهایی و سلامت ریشه وابسته است. در شرایط مناسب، جوانه انتهایی باز می‌شود و شاخه جدید به سمت بالا ادامه پیدا می‌کند. اگر این روند متوقف شود، باغدار معمولاً می‌بیند که نهال چند هفته در همان ارتفاع باقی مانده است. گاهی جوانه‌ها متورم هستند اما باز نمی‌شوند. در شرایط دیگر، جوانه باز می‌شود ولی شاخه جدید طول بسیار کمی دارد.

برای تشخیص توقف رشد نهال گردو باید تغییرات چند هفته را کنار هم ببینید. مقایسه رشد یک روز یا دو روز اطلاعات زیادی نمی‌دهد. بهتر است طول شاخه جدید، تعداد برگ‌ها، رنگ برگ و وضعیت جوانه انتهایی را ثبت کنید. اگر رشد شاخه در چند هفته تقریباً صفر باشد، آن وقت باید سراغ علت‌های اصلی بروید.

مهم‌ترین نشانه‌هایی که ارزش بررسی دارند عبارت‌اند از:

• کاهش شدید طول شاخه جدید
• کوچک ماندن برگ‌های تازه
• زردی عمومی برگ‌ها
• کاهش فاصله بین برگ‌ها
• خشک شدن جوانه انتهایی
• ضعف چند شاخه به‌صورت هم‌زمان
• پژمردگی با وجود رطوبت خاک
• کاهش تدریجی قدرت رشد در طول فصل
• ضعف ریشه‌های مویین

این نشانه‌ها به‌تنهایی علت را مشخص نمی‌کنند، اما مسیر تشخیص را کوتاه‌تر می‌کنند.

کمبود شدید نیتروژن چه بلایی سر رشد طولی نهال می‌آورد؟

نیتروژن یکی از عناصر اصلی رشد سبزینه‌ای است. نهال برای ساخت پروتئین‌ها، کلروفیل و بسیاری از ترکیبات حیاتی به نیتروژن نیاز دارد. وقتی مقدار قابل جذب نیتروژن در خاک پایین باشد، رشد برگ و شاخه کاهش پیدا می‌کند. نهال نمی‌تواند با سرعت مناسب بافت جدید بسازد و رشد طولی آن افت می‌کند.

در کمبود شدید نیتروژن، معمولاً برگ‌های قدیمی‌تر زودتر نشانه کمبود را نشان می‌دهند. دلیل آن جابه‌جایی نیتروژن در داخل گیاه است. گیاه تلاش می‌کند منابع محدود خود را به برگ‌ها و اندام‌های جوان‌تر برساند. به همین دلیل ممکن است برگ‌های پایین‌تر زردتر شوند و رشد کلی نهال کاهش پیدا کند.

با این حال، هر زردی برگ را نباید به کمبود نیتروژن نسبت داد. زردی می‌تواند از مشکلات ریشه، ماندگاری آب، شوری، بیماری یا اختلال جذب عناصر دیگر نیز ناشی شود. همین موضوع یکی از دلایل اصلی خطا در برنامه کوددهی نهال یک‌ساله است؛ باغدار یک نشانه را می‌بیند و بدون تشخیص، مقدار کود را بالا می‌برد.

از کجا بفهمیم نهال واقعاً گرسنه است؟

برای تشخیص کمبود نیتروژن، به شکل کلی رشد توجه کنید. نهالی که کمبود شدید نیتروژن دارد معمولاً رشد سبزینه‌ای ضعیف، برگ‌های کم‌رنگ و شاخه‌های کوتاه دارد. اگر خاک نیز فقیر باشد و سابقه مصرف کم مواد آلی داشته باشد، احتمال کمبود بیشتر می‌شود.

آزمون خاک اطلاعات دقیق‌تری ارائه می‌دهد. نمونه‌برداری باید از عمق و محدوده مناسب ریشه انجام شود. نتیجه آزمایش می‌تواند مقدار نیتروژن قابل جذب و وضعیت سایر عناصر را مشخص کند. در باغ‌های حرفه‌ای، آزمایش برگ نیز می‌تواند تصویر بهتری از وضعیت تغذیه‌ای درخت بدهد.

اگر کمبود نیتروژن تأیید شد، تغذیه را تدریجی اصلاح کنید. یک نوبت کود سنگین راه‌حل مناسبی نیست. نیتروژن بیش از نیاز می‌تواند رشد نرم و علفی ایجاد کند و تعادل رشد نهال را به هم بزند.

نماتد چگونه رشد نهال گردو را از ریشه متوقف می‌کند؟

نماتدهای انگل گیاهی موجودات بسیار ریزی هستند که برخی گونه‌های آن‌ها به ریشه گیاهان حمله می‌کنند. این آفات می‌توانند به بافت ریشه آسیب بزنند و توان جذب آب و مواد غذایی را کاهش دهند. در نتیجه، نهال ممکن است از نظر تغذیه‌ای گرسنه به نظر برسد، در حالی که مشکل اصلی ضعف ریشه است.

همین مسئله تشخیص را دشوار می‌کند. نهال مبتلا به نماتد ممکن است برگ‌های کم‌رنگ و رشد شاخه‌ای ضعیف داشته باشد. باغدار تصور می‌کند خاک نیتروژن ندارد و کود بیشتری می‌دهد. اما ریشه آسیب‌دیده نمی‌تواند پاسخ مناسبی به این تغذیه نشان دهد.

در چنین شرایطی، توقف رشد نهال گردو بیشتر حالت تدریجی پیدا می‌کند. نهال ممکن است مدتی رشد کند و سپس سرعت رشد آن کاهش یابد. در بعضی موارد، یک بخش از ریشه‌ها آسیب بیشتری می‌بیند و نهال علائم نامنظم نشان می‌دهد. برای تشخیص قطعی نماتد، آزمایش نمونه خاک و ریشه اهمیت زیادی دارد.

ریشه را بیرون بیاوریم؟ تست ساده‌ای که می‌تواند مسیر تشخیص را تغییر دهد

اگر رشد نهال برای مدت طولانی متوقف شده است، بررسی ریشه اهمیت دارد. البته نباید بدون دلیل نهال را از خاک بیرون بکشید. این کار می‌تواند به ریشه‌های ظریف آسیب بزند. بهتر است از یک بخش محدود خاک اطراف ریشه نمونه بردارید یا از آزمایشگاه برای بررسی نمونه کمک بگیرید.

ریشه سالم معمولاً ریشه‌های مویین و فعال بیشتری دارد. رنگ و ساختار ریشه نیز باید طبیعی باشد. در مقابل، ریشه آسیب‌دیده ممکن است تعداد کمی ریشه فعال داشته باشد یا علائم زخم و تغییر شکل نشان دهد.

اگر روی ریشه گال یا تورم غیرعادی مشاهده کردید، احتمال برخی عوامل بیماری‌زا یا نماتدهای خاص مطرح می‌شود. اما تشخیص ظاهری همیشه قطعی نیست. آزمایشگاه می‌تواند گونه عامل را دقیق‌تر مشخص کند.

تفاوت کمبود ازت و نماتد را از روی علائم چطور تشخیص دهیم؟

کمبود نیتروژن بیشتر یک مشکل تغذیه‌ای است، اما نماتد یک مشکل ریشه‌ای و زیستی محسوب می‌شود. هر دو می‌توانند رشد شاخه را کاهش دهند، ولی الگوی علائم آن‌ها همیشه یکسان نیست.

در کمبود نیتروژن، زردی برگ‌های قدیمی و کاهش عمومی رشد بیشتر به چشم می‌آید. در مشکل ریشه‌ای، گاهی نهال با وجود رنگ نسبتاً طبیعی برگ‌ها رشد کمی دارد. پژمردگی در ساعات گرم روز نیز می‌تواند به ضعف ریشه ارتباط داشته باشد، مخصوصاً اگر خاک رطوبت کافی داشته باشد.

یک مقایسه کاربردی:

نشانه	کمبود شدید نیتروژن	احتمال مشکل نماتد یا ریشه
زردی برگ‌های قدیمی	معمولاً پررنگ‌تر	ممکن است وجود داشته باشد
کاهش رشد شاخه	رایج	رایج
ضعف جذب آب	معمولاً ثانویه	می‌تواند شدید باشد
پژمردگی با خاک مرطوب	کمتر محتمل	مهم‌تر
آسیب یا تغییر شکل ریشه	معمولاً ندارد	ممکن است وجود داشته باشد
پاسخ به تغذیه متعادل	معمولاً بهتر	ممکن است ضعیف باشد
نیاز به آزمایش خاک و ریشه	مفید	اهمیت بیشتری دارد

این جدول تشخیص قطعی نمی‌دهد؛ فقط به باغدار کمک می‌کند مسیر بررسی را درست انتخاب کند.

اگر نیتروژن کم باشد، چه برنامه‌ای برای اصلاح رشد داشته باشیم؟

وقتی آزمایش خاک یا علائم واضح کمبود را تأیید کرد، برنامه تغذیه را آرام اصلاح کنید. برای نهال جوان، هدف اصلی ایجاد رشد متعادل است. کود ازته را به مقدار مناسب تقسیم کنید و هم‌زمان آبیاری را کنترل کنید.

در خاک سبک، تقسیم مقدار کود به چند نوبت می‌تواند از شست‌وشوی سریع نیتروژن جلوگیری کند. در خاک سنگین، باید به زهکشی توجه بیشتری داشته باشید. اگر آب اطراف ریشه بماند، حتی مقدار کافی نیتروژن هم نمی‌تواند مشکل کمبود اکسیژن را حل کند.

در کنار نیتروژن، تعادل فسفر، پتاسیم و ریزمغذی‌ها نیز اهمیت دارد. یک برنامه تک‌عنصری برای مدت طولانی، نیاز غذایی نهال را کامل نمی‌کند.

چرا کود زیاد گاهی توقف رشد را بدتر می‌کند؟

افزایش مقدار کود همیشه با افزایش رشد همراه نیست. وقتی غلظت نمک‌های محلول در اطراف ریشه بالا برود، جذب آب برای ریشه دشوارتر می‌شود. این حالت می‌تواند علائمی شبیه تنش خشکی ایجاد کند.

نهال یک‌ساله حساس‌تر است؛ زیرا حجم ریشه آن هنوز محدود است. اگر باغدار برای جبران رشد کم، چند نوبت کود سنگین مصرف کند، ممکن است شرایط خاک بدتر شود.

به همین دلیل، قبل از افزایش کود این موارد را کنترل کنید:

• رطوبت خاک
• EC آب آبیاری
• زهکشی
• pH خاک
• سلامت ریشه
• وجود آفت یا بیماری
• مقدار کود قبلی

نماتد در چه شرایطی بیشتر به چشم می‌آید؟

نماتدها می‌توانند در خاک‌های مختلف حضور داشته باشند، اما شدت خسارت به گونه نماتد، تراکم جمعیت، شرایط خاک و وضعیت گیاه میزبان بستگی دارد. خاک آلوده می‌تواند عامل انتقال باشد. انتقال خاک چسبیده به ابزار، ماشین‌آلات یا ریشه گیاهان نیز اهمیت دارد.

اگر در یک قسمت باغ چند نهال کنار هم رشد ضعیف دارند، الگوی مکانی را جدی بگیرید. کمبود عمومی یک عنصر معمولاً بخش بزرگی از باغ را تحت تأثیر قرار می‌دهد. مشکل ریشه‌ای ممکن است ابتدا به شکل لکه‌ای ظاهر شود.

همین الگوی لکه‌ای یکی از سرنخ‌های مهم برای تشخیص توقف رشد نهال گردو است. اگر چند نهال در یک محدوده کوچک ضعیف باشند و نهال‌های اطراف رشد طبیعی داشته باشند، بررسی خاک و ریشه آن محدوده ارزش بیشتری پیدا می‌کند.

آبیاری اشتباه را با نماتد اشتباه نگیرید

گاهی باغدار تصور می‌کند نهال دچار نماتد شده است، در حالی که مشکل از آبیاری است. آبیاری بسیار کم باعث خشکی ریشه می‌شود. آبیاری سنگین نیز اکسیژن خاک را کاهش می‌دهد. هر دو حالت می‌توانند رشد طولی را کاهش دهند.

خاک اطراف نهال را فقط از روی سطح قضاوت نکنید. ممکن است سطح خاک خشک باشد ولی عمق ریشه هنوز خیس بماند. برعکس، سطح خاک مرطوب ممکن است عمق کافی برای ریشه نداشته باشد.

برای تشخیص بهتر، رطوبت را در عمق فعال ریشه بررسی کنید. بافت خاک نیز در فاصله بین آبیاری‌ها نقش مهمی دارد.

شوری خاک؛ متهمی که اغلب پشت توقف رشد پنهان می‌ماند

نمک زیاد در خاک می‌تواند جذب آب را برای ریشه دشوار کند. در چنین شرایطی، نهال ممکن است با وجود آبیاری منظم رشد مناسبی نداشته باشد. حاشیه سوخته برگ، کاهش رشد و پژمردگی در گرمای روز از نشانه‌های قابل توجه هستند.

اگر آب چاه شوری بالایی دارد، مصرف کود نیز باید با احتیاط بیشتری انجام شود. ترکیب آب شور با کودهای محلول می‌تواند غلظت محلول خاک را بیشتر کند.

در چنین شرایطی، آزمایش EC آب و خاک ارزش زیادی دارد. بدون این اطلاعات، افزایش کود ازته می‌تواند تصمیم پرریسکی باشد.

چه زمانی مشکل را به بیماری ریشه نسبت دهیم؟

اگر نهال با تغذیه متعادل و آبیاری مناسب همچنان رشد بسیار ضعیفی دارد، ریشه را جدی‌تر بررسی کنید. بیماری‌های ریشه، نماتدها و مشکلات فیزیکی خاک می‌توانند جذب آب و عناصر را محدود کنند.

وجود بوی نامطبوع، ریشه‌های تیره و نرم، کاهش شدید ریشه‌های مویین یا تغییر شکل غیرطبیعی ریشه می‌تواند زنگ خطر باشد. البته هر نشانه‌ای به یک بیماری خاص تعلق ندارد. تشخیص دقیق به نمونه‌برداری و بررسی تخصصی نیاز دارد.

در این مرحله، افزایش کود بدون تشخیص علت، کار درستی نیست. ابتدا عامل محدودکننده رشد را مشخص کنید و سپس برنامه اصلاحی را انتخاب کنید.

آیا تعویض نهال همیشه راه‌حل توقف رشد است؟

نه. قبل از حذف نهال، علت ضعف را مشخص کنید. اگر مشکل فقط کمبود تغذیه یا آبیاری باشد، نهال می‌تواند دوباره رشد کند. اما اگر ریشه به‌شدت آسیب دیده باشد یا تراکم عامل بیماری‌زا در خاک بالا باشد، تصمیم دیگری لازم است.

در باغ‌های جوان، مقایسه نهال ضعیف با نهال سالم کنار آن اطلاعات مفیدی می‌دهد. اگر هر دو نهال شرایط یکسانی دارند اما یکی رشد بسیار کمتری دارد، تفاوت ریشه یا کیفیت اولیه نهال را جدی بگیرید.

فروش نهال گردو سالم و استاندارد زمانی ارزش واقعی خود را نشان می‌دهد که باغدار علاوه بر ظاهر نهال، سلامت ریشه و اصالت رقم را نیز بررسی کند.

نقش کیفیت نهال در جلوگیری از توقف رشد چیست؟

نهال ضعیف از ابتدا فرصت کمتری برای استقرار دارد. ریشه‌های آسیب‌دیده، خشک‌شده یا کم‌حجم نمی‌توانند سریع محدوده خاک اطراف خود را در اختیار بگیرند. همین ضعف اولیه ممکن است در تابستان خودش را با کاهش رشد نشان دهد.

هنگام انتخاب نهال، به تناسب بین ساقه و ریشه توجه کنید. ساقه بسیار بلند با ریشه ضعیف لزوماً انتخاب مناسبی نیست. یک نهال متعادل که ریشه سالم و ساقه مناسب دارد، معمولاً ظرفیت بهتری برای استقرار خواهد داشت.

آیا قیمت بالاتر نهال یعنی رشد بهتر؟

نه همیشه. قیمت به رقم، سن، نوع پایه، کیفیت پیوند، سلامت نهال و شرایط تولید بستگی دارد. باغدار باید کیفیت واقعی را با قیمت مقایسه کند، نه فقط عدد روی برچسب را.

گاهی یک نهال ارزان‌تر، به دلیل ریشه ضعیف یا کیفیت پایین، هزینه‌های بعدی بیشتری ایجاد می‌کند. در مقابل، نهال سالم می‌تواند پایه مناسب‌تری برای احداث باغ فراهم کند. بنابراین هنگام مقایسه قیمت نهال گردو، هزینه‌های استقرار، مراقبت و احتمال تلفات را نیز در نظر بگیرید.

برای پیشگیری از نماتد چه کارهایی انجام دهیم؟

پیشگیری از ورود عامل آلوده اهمیت زیادی دارد. خاک آلوده، ریشه گیاهان آلوده و ابزارهای کثیف می‌توانند عامل انتقال باشند. مدیریت بهداشت باغ باید از زمان احداث شروع شود.

چند اقدام ساده می‌تواند ریسک انتقال را کاهش دهد:

• از خاک آلوده برای پر کردن چاله نهال استفاده نکنید
• ریشه نهال را پیش از کاشت از نظر سلامت بررسی کنید
• ابزار باغبانی را پس از کار در مناطق مشکوک تمیز کنید
• نهال‌های دارای علائم غیرعادی را جداگانه بررسی کنید
• در صورت مشاهده الگوی لکه‌ای ضعف، نمونه خاک بگیرید
• قبل از مصرف سم یا نماتدکش، عامل را دقیق شناسایی کنید

مصرف خودسرانه مواد شیمیایی بدون تشخیص گونه نماتد یا علت اصلی ضعف، می‌تواند هزینه و ریسک را افزایش دهد.

چه زمانی آزمایش خاک و ریشه ارزش بیشتری دارد؟

وقتی رشد نهال برای چند هفته متوقف شده و علت واضحی پیدا نمی‌کنید، آزمایش می‌تواند مسیر تصمیم‌گیری را روشن کند. آزمایش خاک اطلاعاتی درباره عناصر غذایی، pH و برخی ویژگی‌های شیمیایی ارائه می‌دهد. آزمایش آب نیز در مناطق دارای آب چاه اهمیت زیادی دارد.

اگر احتمال نماتد مطرح باشد، نمونه خاک و ریشه را به آزمایشگاه تخصصی بدهید. نمونه‌برداری باید از محدوده نزدیک ریشه‌های فعال انجام شود و شرایط نمونه نیز مناسب باشد. آزمایش دقیق می‌تواند بین یک مشکل تغذیه‌ای و یک عامل ریشه‌ای تفاوت ایجاد کند.

برنامه احیای نهال با رشد متوقف‌شده چگونه باشد؟

برنامه احیا را مرحله‌به‌مرحله پیش ببرید. ابتدا آبیاری را اصلاح کنید. سپس خاک و ریشه را ارزیابی کنید. اگر آزمایش کمبود نیتروژن را تأیید کرد، تغذیه را با دوز مناسب اصلاح کنید.

بعد از اصلاح، هر روز کود اضافه نکنید. نهال برای پاسخ به تغییر شرایط به زمان نیاز دارد. رشد جوانه، رنگ برگ و طول شاخه جدید را در فاصله‌های مشخص ثبت کنید.

اگر بعد از اصلاح تغذیه و آبیاری، رشد همچنان متوقف ماند، بررسی ریشه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در این مرحله احتمال نماتد، بیماری ریشه یا مشکل فیزیکی خاک را جدی بگیرید.

مشاوره تخصصی برای انتخاب و خرید نهال

برای دریافت خدمات مشاوره‌ای درباره خرید نهال اصلاح شده و نهال‌های شناسنامه‌دار، همچنین آشنایی با روش صحیح کاشت گردو، انتخاب بذر سالم و مناسب و تشخیص نهال باکیفیت، اهمیت زیادی دارد. کارشناسان نهالستان گردو پیوندی کرج می‌توانند با توجه به شرایط اقلیمی منطقه، میزان سرمای زمستان، زمان گلدهی، نوع خاک، فضای کشت و هدف شما از احداث باغ، برای انتخاب بذر یا نهال مناسب راهنمایی لازم را ارائه دهند.

نهالستان گردو پیوندی کرج علاوه بر تخصص در تولید گردو، ارقام مختلف نهال میوه را نیز با هدف تأمین نیاز باغداران و علاقه‌مندان به کشت انواع درختان میوه عرضه می‌کند. برای انتخاب بذر مناسب جهت تولید پایه، یا انتخاب نهال پیوندی برای احداث باغ، توجه به اقلیم، کیفیت بذر یا نهال، زمان کاشت و هدف باغ اهمیت دارد. دریافت مشاوره پیش از کاشت یا سفارش می‌تواند مسیر انتخاب بذر و نهال مناسب را برای باغدار روشن‌تر کند.

جمع‌بندی

رشد نکردن طولی نهال گردو یک علامت است، نه یک تشخیص قطعی. کمبود نیتروژن، نماتد، بیماری ریشه، شوری، آبیاری نامناسب و فشردگی خاک هرکدام می‌توانند این علامت را ایجاد کنند. باغدار با مشاهده الگوی زردی برگ، وضعیت ریشه، رطوبت خاک و روند رشد می‌تواند مسیر تشخیص را دقیق‌تر کند.

بهترین تصمیم زمانی شکل می‌گیرد که قبل از مصرف کود یا سم، علت اصلی مشخص شود. اگر کمبود نیتروژن وجود داشته باشد، تغذیه متعادل می‌تواند رشد شاخه را دوباره فعال کند. اگر نماتد یا مشکل ریشه عامل اصلی باشد، افزایش کود به‌تنهایی نتیجه مطلوبی ندارد. تشخیص زودهنگام، سلامت ریشه و مدیریت درست آب و خاک، سه پایه مهم برای عبور نهال گردو از مرحله رشد ضعیف هستند.

 

شناسنامه مقاله :
نویسنده : مهندس نیلوفر محمدی ، کارشناس ارشد باغبانی
نوشته شده توسط : دکتر سارا تهرانی
بازبینی علمی : تیم مرکز تخصصی نهالستان گردو پیوندی کرج / gerdo.org
اخرین به روزرسانی : 1405/07/8