- نهال گردو
- نهال پسته
- نهال بادام
- نهال گلابی
- نهال زیتون
- نهال فندق
- نهال آلبالو
- نهال انار
- نهال انگور
- نهال بلوبری
- نهال سیب
- نهال گیلاس
- نهال شاه بلوط
- نهال شلیل
- نهال نارنگی
- نهال شاه توت
- نهال سنجد
- نهال زرشک
- نهال سماق
- نهال نارنج
- نهال انجیر
- نهال موز
- نهال آناناس
- نهال زغال اخته
- نهال لیموترش
- نهال لیموشیرین
- نهال زردآلو
- نهال خرمالو
- نهال گوجه سبز
- نهال ازگیل
- نهال زالزالک
- نهال چیکو
- نهال گواوا
- نهال پاپایا
- نهال توت موزی
- نهال گریپ فروت
- نهال توت
- نهال کیوی
- نهال آلو
- نهال تمشک
- نهال کنار
- نهال پوملو
- نهال کامکوات
- نهال انبه
- نهال هلو
- نهال پرتقال
- نهال فلفل سیاه
- نهال به
- نهال عناب
بیماری سفیدک سطحی روی نهال‌های متراکم؛ راهکار قارچ‌کش توپاس با کمترین دوز
بیماری سفیدک سطحی روی نهال‌های متراکم؛ راهکار قارچ‌کش توپاس با کمترین دوز
وقتی نهال‌های گردو با فاصله کم کنار هم رشد می‌کنند، تاج درخت خیلی زود به یک محیط مرطوب تبدیل می‌شود. برگ‌های روی هم افتاده دیرتر خشک می‌شوند و هوای داخل تاج گردش کمتری دارد. چنین شرایطی می‌تواند فشار بیماری‌های قارچی را بالا ببرد. سفیدک گردو نیز در محیطی که رشد نرم و متراکم، سایه و رطوبت کافی دارد، بیشتر جلب توجه می‌کند.
نشانه‌های سفیدک معمولاً با یک پوشش سفید یا خاکستری روشن روی سطح برگ دیده می‌شوند. گاهی این پوشش به‌صورت لکه‌های پراکنده ظاهر می‌شود و بعد بخش بیشتری از برگ را می‌پوشاند. برگ‌های جوان، شاخه‌های سبز و رشدهای تازه حساسیت بیشتری دارند. با این حال، هر لکه سفید روی برگ گردو الزاماً سفیدک نیست و تشخیص اشتباه می‌تواند باغدار را به سمت مصرف بی‌دلیل قارچ‌کش ببرد.
اگر قصد خرید نهال دارید، تراکم کاشت را فقط با هدف پر کردن سریع زمین انتخاب نکنید. فاصله نهال‌ها روی تهویه تاج، نورگیری و سرعت خشک شدن برگ اثر مستقیم دارد. بنابراین پیشگیری از سفیدک از همان زمان طراحی باغ شروع می‌شود و فقط به زمان سم‌پاشی محدود نمی‌ماند.
سفیدک گردو روی نهال جوان دقیقاً چه نشانه‌هایی دارد؟
سفیدک پودری با بسیاری از بیماری‌های لکه‌برگی تفاوت دارد. مهم‌ترین نشانه آن ظاهر شدن یک لایه سفید و پودری روی سطح برگ یا رشدهای جوان است. این پوشش از ساختارهای قارچی تشکیل می‌شود و گاهی شکل آرد پاشیده روی برگ را تداعی می‌کند.
در مراحل ابتدایی، ممکن است فقط چند نقطه کوچک روی برگ دیده شود. اگر شرایط برای قارچ مناسب بماند، لکه‌ها به هم نزدیک می‌شوند و سطح بیشتری را می‌پوشانند. برگ‌های جوان گاهی حالت پیچیده یا بدفرم پیدا می‌کنند و رشد طبیعی شاخه نیز افت می‌کند.
برای تشخیص اولیه، این نشانه‌ها اهمیت دارند:
- پوشش سفید و پودری روی سطح برگ
- لکه‌های روشن روی رشدهای جوان
- گسترش لکه‌ها در تاج متراکم
- پیچیدگی یا بدفرمی بعضی برگ‌های جوان
- کاهش شادابی رشد جدید
- افزایش علائم در بخش‌های کم‌تهویه تاج
رنگ سفید مهم‌ترین سرنخ است، اما برای تشخیص قطعی کافی نیست. بقایای سم، گردوغبار، رسوبات آب یا بعضی آفات نیز گاهی سطح برگ را سفید نشان می‌دهند. لمس بسیار آرام برگ و مشاهده دقیق با نور مناسب می‌تواند تفاوت را بهتر نشان دهد.
چرا تراکم زیاد نهال‌ها فشار سفیدک را بیشتر می‌کند؟
تراکم زیاد، چند عامل را هم‌زمان تغییر می‌دهد. نخست، فاصله بین برگ‌ها کم می‌شود و هوا به سختی از میان تاج عبور می‌کند. دوم، نور کمتری به بخش‌های داخلی تاج می‌رسد. سوم، برگ‌ها پس از آبیاری یا شب‌های مرطوب مدت بیشتری خیس یا نمناک می‌مانند.
البته سفیدک پودری با بیماری‌هایی که برای جوانه‌زنی به آب آزاد روی برگ نیاز دارند، تفاوت دارد. بعضی گونه‌های سفیدک حتی در شرایطی که سطح برگ کاملاً خیس نیستند نیز رشد می‌کنند. با این حال، تراکم شدید تاج همچنان با کاهش تهویه و افزایش سایه می‌تواند مدیریت بیماری را دشوارتر کند.
به همین دلیل، فاصله کاشت باید با رقم، پایه، اقلیم، هدف باغ و شیوه هرس هماهنگ باشد. باغدار نباید صرفاً تعداد بیشتری نهال را در یک هکتار جای دهد و بعد برای کنترل بیماری هزینه بیشتری پرداخت کند.
سفیدک سطحی چه تفاوتی با آنتراکنوز و بلایت گردو دارد؟
تشخیص اشتباه بین بیماری‌های برگی، یکی از دلایل اصلی مصرف نامناسب قارچ‌کش است. سفیدک معمولاً با پوشش سفید و پودری شناخته می‌شود، در حالی که آنتراکنوز بیشتر لکه‌های نکروزه ایجاد می‌کند. بلایت گردو نیز یک بیماری باکتریایی است و لکه‌های تیره روی برگ، شاخه، گل و میوه جوان ایجاد می‌کند. بارندگی بهاره در گسترش بلایت نقش مهمی دارد.
اگر روی برگ فقط لکه‌های سیاه می‌بینید، نباید فوراً سراغ توپاس بروید. توپاس برای بیماری‌های مشخصی مانند سفیدک پودری کاربرد دارد و نمی‌توان آن را درمان عمومی تمام لکه‌های برگ دانست.
| نشانه روی نهال | احتمال اولیه | واکنش منطقی |
|---|---|---|
| پوشش سفید و پودری | سفیدک پودری | بررسی شدت و شرایط تاج |
| لکه‌های قهوه‌ای یا سیاه | آنتراکنوز یا بیماری دیگر | تشخیص افتراقی |
| لکه‌های سیاه روی برگ و شاخه | احتمال بلایت | بررسی شاخه و میوه جوان |
| برگ‌های خشک همراه با تار | احتمال کنه تارعنکبوتی | بررسی پشت برگ |
| سفیدی یکنواخت بدون بافت پودری | رسوب یا عامل محیطی | بررسی کیفیت آب و شرایط برگ |
این جدول فقط یک غربالگری اولیه است. تشخیص دقیق به شکل ضایعه، زمان ظهور، آب‌وهوا و وضعیت سایر اندام‌های نهال بستگی دارد.
چرا سفیدک در نهال‌های خیلی جوان اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؟
نهال جوان هنوز تاج گسترده و ذخیره غذایی بالایی ندارد. هر اختلال در برگ‌های تازه می‌تواند رشد شاخه و ریشه را کند کند. اگر سفیدک سطح زیادی از برگ‌های جدید را درگیر کند، نهال بخشی از توان فتوسنتزی خود را از دست می‌دهد.
در یک درخت بالغ، چند برگ آلوده ممکن است تأثیر محدودی داشته باشند. نهال جوان شرایط متفاوتی دارد. رشد آن به تعداد محدودی برگ فعال وابسته است و هر تنش هم‌زمان می‌تواند اثر بیشتری نشان دهد.
با این حال، نباید با دیدن چند لکه سفید تصور کنید نهال در آستانه خشک شدن قرار دارد. شدت بیماری را باید بر اساس درصد برگ درگیر، سرعت گسترش، وضعیت رشد جدید و سلامت کلی نهال سنجید.
اولین کار بعد از مشاهده سفیدک روی برگ نهال گردو چیست؟
اولین اقدام، تشخیص و حذف عامل تشدیدکننده است؛ نه افزایش فوری مقدار سم. تاج نهال را بررسی کنید و ببینید آیا شاخه‌ها بیش از حد به یکدیگر نزدیک شده‌اند یا نه. محل‌هایی که هوا در آن‌ها حرکت نمی‌کند، اولویت بیشتری برای بررسی دارند.
بعد وضعیت آبیاری را کنترل کنید. آبیاری بیش از نیاز نهال، به‌خصوص در خاک سنگین، رطوبت محیط ریشه و رشد رویشی را افزایش می‌دهد. آبیاری مستقیم روی شاخ‌وبرگ نیز برای بسیاری از بیماری‌های برگی انتخاب مناسبی نیست.
پس از آن، برگ‌های تازه را از برگ‌های قدیمی جداگانه بررسی کنید. رشد جدید می‌تواند اطلاعات بهتری درباره روند بیماری بدهد.
چگونه با هرس و کاهش تراکم، فشار سفیدک را پایین بیاوریم؟
هرس اصولی یکی از ابزارهای مهم مدیریت تاج است. هدف، باز کردن مسیر هوا و نور است، نه خالی کردن تاج نهال. اگر باغدار شاخه‌های سالم زیادی را حذف کند، سطح برگ و توان رشد نهال نیز کاهش پیدا می‌کند.
در نهال‌های متراکم، چند اقدام منطقی اهمیت دارد:
- شاخه‌های ضعیف و مزاحم را شناسایی کنید.
- از ایجاد تاج بسیار فشرده جلوگیری کنید.
- شاخه‌هایی را که مسیر نور و هوا را کاملاً می‌بندند، مدیریت کنید.
- هرس سنگین را در یک مرحله روی نهال جوان اجرا نکنید.
- فاصله کاشت را از همان ابتدا با رشد نهایی رقم هماهنگ کنید.
این اقدامات جای قارچ‌کش را نمی‌گیرند. آن‌ها فشار بیماری را پایین می‌آورند و کار کنترل را ساده‌تر می‌کنند.
آیا کاهش رطوبت می‌تواند به کنترل سفیدک گردو کمک کند؟
مدیریت آب همیشه باید بر نیاز واقعی نهال تکیه کند. باغدار نباید با یک نسخه ثابت برای همه باغ‌ها آبیاری کند. نوع خاک، دمای هوا، سن نهال، حجم تاج و بارندگی اخیر همگی روی نیاز آبی اثر دارند.
در فصل‌هایی که بارندگی زیاد است، آبیاری اضافه می‌تواند تصمیم اشتباهی باشد. بهتر است قبل از هر نوبت آبیاری، رطوبت خاک را بررسی کنید. در خاک‌های سنگین، فاصله بین آبیاری‌ها معمولاً با خاک‌های سبک یکسان نیست.
آبیاری روی تاج نیز انتخاب مناسبی برای مدیریت بیماری‌های برگی نیست. در راهنمای UC IPM، مدیریت رطوبت شاخ‌وبرگ و اصلاح روش‌های آبیاری در برنامه مدیریت بیماری‌های گردو اهمیت دارد. برای مثال، درباره بلایت گردو، این منبع روی پرهیز از خیس کردن شاخ‌وبرگ با آبپاش تأکید می‌کند.
توپاس چیست و چرا برای سفیدک مطرح می‌شود؟
Topas 100 EC محصولی حاوی پنکونازول است. Syngenta آن را یک قارچ‌کش سیستمیک از گروه تریازول و FRAC 3 معرفی می‌کند. این ماده با مهار مسیر ساخت استرول در قارچ، رشد عامل بیماری را مختل می‌کند.
برچسب‌های رسمی توپاس در کشورهای مختلف، محصولات متفاوتی را تحت پوشش قرار می‌دهند. برای نمونه، برچسب رسمی بریتانیا Topas را برای سفیدک پودری در سیب، گلابی، انگور، مویز و توت‌فرنگی ثبت کرده است، نه گردو.
این نکته برای باغدار گردو بسیار مهم است. وجود یک محصول با نام تجاری Topas به معنی مجوز عمومی مصرف آن روی هر گیاهی نیست. قبل از مصرف باید برچسب و ثبت محلی همان فرآورده را برای گردو و بیماری هدف بررسی کنید.
آیا می‌توان برای سفیدک گردو از کمترین دوز توپاس استفاده کرد؟
عبارت «کمترین دوز» بدون توجه به برچسب، معنای فنی دقیقی ندارد. دوز مجاز یک قارچ‌کش به فرمولاسیون، غلظت ماده مؤثره، محصول، بیماری هدف، مرحله رشد و قوانین ثبت همان کشور بستگی دارد.
برای همین، نمی‌توان یک عدد عمومی برای توپاس روی نهال گردو پیشنهاد کرد. در منابع رسمی‌ای که برای این مقاله بررسی شد، Topas 100 EC در برخی کشورها برای محصولاتی مانند سیب، گلابی، انگور و چند محصول دیگر ثبت دارد، اما راهنمای UC IPM گردو فهرست جداگانه‌ای برای قارچ‌کش‌های مورد استفاده در گردو ارائه می‌کند و پنکونازول را در جدول عمومی قارچ‌کش‌های گردو به‌عنوان گزینه ثبت‌شده ذکر نکرده است.
بنابراین قاعده درست این است:
کمترین دوز = کمترین مقدار مجاز روی برچسب رسمی همان فرآورده برای همان کشت و همان بیماری.
کم کردن خودسرانه دوز نیز همیشه تصمیم خوبی نیست. مقدار کمتر از حد مؤثر می‌تواند کنترل بیماری را ضعیف کند و فشار انتخابی برای مقاومت قارچی ایجاد کند. از طرف دیگر، مصرف بیشتر از مقدار برچسب، ریسک باقیمانده، آسیب گیاه و اثرات محیطی را بالا می‌برد.
چرا پنکونازول را نباید پشت سر هم تکرار کرد؟
پنکونازول در گروه FRAC 3 قرار دارد. این گروه با مهار مسیر ساخت استرول قارچ عمل می‌کند و در دسته قارچ‌کش‌های تک‌محل اثر قرار می‌گیرد. چنین قارچ‌کش‌هایی در مدیریت مقاومت نیاز به برنامه دقیق دارند.
اگر باغدار یک ماده با یک مکانیسم اثر را بارها پشت سر هم روی جمعیت قارچ به کار ببرد، فشار انتخابی افزایش پیدا می‌کند. در چنین شرایطی، قارچ‌های مقاوم شانس بیشتری برای بقا پیدا می‌کنند.
UC IPM نیز در برنامه‌های مدیریت بیماری گردو بر اهمیت چرخش گروه‌های مختلف اثر تأکید دارد. این رویکرد به کاهش خطر مقاومت کمک می‌کند.
زمان مناسب کنترل سفیدک چه اهمیتی دارد؟
زمان‌بندی از مقدار قارچ‌کش مهم‌تر است. اگر بیماری هنوز در مراحل ابتدایی قرار دارد، مدیریت هدفمند معمولاً نتیجه بهتری نسبت به صبر کردن تا پوشش گسترده برگ دارد. قارچ‌کش‌های مخصوص سفیدک نیز باید طبق برچسب محصول و مرحله رشد گیاه مصرف شوند.
در مورد گردو، راهنمای UC IPM برای بیماری‌های اصلی زمان‌بندی را بر اساس مرحله رشد برگ و سابقه بیماری تنظیم می‌کند. برای آنتراکنوز، نخستین زمان مهم زمانی است که برگ در حال رشد به حدود نیمی از اندازه نهایی خود رسیده باشد. این زمان‌بندی مخصوص آنتراکنوز است و نباید آن را بدون تشخیص به سفیدک تعمیم داد.
پس اگر روی برگ نهال پوشش سفید دیدید، ابتدا بیماری را تشخیص دهید. سپس برچسب قارچ‌کش مجاز را بخوانید و زمان مصرف را با مرحله رشد تطبیق دهید.
چگونه بفهمیم مشکل واقعاً سفیدک است؟
یک آزمایش ساده می‌تواند سرنخ اولیه بدهد. سطح برگ را با نور مناسب نگاه کنید و پوشش سفید را از نزدیک ببینید. اگر ماده سفید حالت پودری و لکه‌ای دارد و بافت برگ زیر آن تغییر کرده است، احتمال سفیدک بیشتر می‌شود.
با این حال، تشخیص قطعی به آزمایش یا نظر متخصص نیاز دارد؛ مخصوصاً زمانی که علائم با آنتراکنوز، بلایت یا آسیب حشرات شباهت دارند.
اگر این نشانه‌ها را دیدید، تشخیص را جدی‌تر دنبال کنید:
- سفیدک روی چندین برگ جدید
- گسترش لکه‌ها در بخش‌های کم‌تهویه تاج
- تغییر شکل برگ‌های جوان
- کاهش رشد سرشاخه‌های تازه
- تکرار علائم در همان نقطه از باغ
- سابقه بیماری در فصل گذشته
تغذیه نهال چه ارتباطی با شدت سفیدک دارد؟
تغذیه متعادل، پایه رشد سالم نهال است. با این حال، کود را نباید جایگزین قارچ‌کش یا مدیریت تاج دانست. مصرف بیش از حد کودهای نیتروژنه می‌تواند رشد رویشی نرم و متراکم ایجاد کند و مدیریت بیماری را سخت‌تر کند.
در باغ متراکم، رشد شاخ‌وبرگ سریع‌تر ممکن است فاصله بین برگ‌ها را کمتر کند. نتیجه چنین وضعیتی، تاج شلوغ‌تر و نیاز بیشتر به هرس اصولی است.
بنابراین برنامه تغذیه را بر اساس آزمون خاک و نیاز واقعی نهال تنظیم کنید. مصرف کورکورانه کود، مشکل بیماری را حل نمی‌کند.
اشتباهات خطرناک در کنترل سفیدک نهال گردو
باغدار گاهی برای حل سریع مشکل، چند اقدام را هم‌زمان انجام می‌دهد. همین رفتار می‌تواند وضعیت را بدتر کند.
اشتباهات مهم شامل این موارد هستند:
- مصرف توپاس بدون بررسی مجوز آن برای گردو
- انتخاب دوز بر اساس نسخه یک محصول دیگر
- کاهش یا افزایش خودسرانه مقدار مصرف
- تکرار مداوم یک قارچ‌کش با یک گروه اثر
- سم‌پاشی روی بیماری اشتباه
- آبیاری بیش از نیاز نهال
- ایجاد تاج بسیار متراکم
- مصرف هم‌زمان چند محصول بدون بررسی برچسب
- بی‌توجهی به دوره کارنس و الزامات ایمنی
راهنمای UC IPM نیز تأکید دارد که هنگام انتخاب محصول باید ویژگی قارچ‌کش، خطر مقاومت، محیط زیست و زمان مصرف را در نظر گرفت و همیشه برچسب محصول را خواند.
هنگام خرید نهال، تراکم آینده تاج را هم حساب کنید
باغدار نباید نهال را فقط با اندازه فعلی آن بسنجد. نهال کوچک امروز، درختی با تاج بزرگ‌تر در سال‌های بعد خواهد شد. اگر فاصله کاشت از ابتدا کم باشد، مشکل تهویه چند سال بعد خودش را نشان می‌دهد.
هنگام انتخاب نهال، رقم، پایه، اقلیم و سیستم تربیت را کنار هم قرار دهید. چنین نگاهی از ایجاد تراکم بیش از حد جلوگیری می‌کند.
در زمان فروش نهال گردو نیز ارائه اطلاعات درباره پایه و رقم می‌تواند به تصمیم بهتر خریدار کمک کند. نهال مناسب باید با هدف احداث باغ، شرایط اقلیمی و فاصله کاشت هماهنگ باشد.
نقش نهالستان در کاهش ریسک بیماری‌های برگی
انتخاب محل خرید نیز اهمیت دارد. یک نهالستان معتبر باید اطلاعات روشن درباره رقم، پایه و شرایط نگهداری نهال ارائه کند. خریدار نیز باید قبل از انتقال نهال، سلامت ریشه و اندام هوایی را بررسی کند.
اگر نهال هنگام تحویل علائم مشکوک دارد، بهتر است پیش از کاشت آن را جدا نگه دارید و علت نشانه‌ها را مشخص کنید. انتقال یک نهال بیمار به باغ می‌تواند تشخیص مشکلات آینده را دشوارتر کند.
همچنین نهال‌های بسیار متراکم در محل نگهداری، تهویه ضعیف‌تری دارند. بنابراین شرایط نگهداری قبل از کاشت نیز اهمیت دارد و نباید آن را نادیده گرفت.
یک برنامه ساده برای کنترل سفیدک در نهال‌های متراکم
برای مدیریت بهتر، یک برنامه کوتاه و قابل اجرا داشته باشید:
- مرحله اول: تراکم تاج و فاصله بین نهال‌ها را بررسی کنید.
- مرحله دوم: برگ‌های جوان را هر چند روز یک‌بار از نظر پوشش سفید کنترل کنید.
- مرحله سوم: روش آبیاری را با شرایط بارندگی و رطوبت خاک هماهنگ کنید.
- مرحله چهارم: شاخه‌های مزاحم و رشدهای بسیار متراکم را با هرس اصولی مدیریت کنید.
- مرحله پنجم: اگر بیماری گسترش پیدا کرد، تشخیص دقیق را پیش از مصرف قارچ‌کش انجام دهید.
- مرحله ششم: در صورت مجاز بودن محصول، برچسب رسمی همان فرآورده را ملاک مقدار و زمان مصرف قرار دهید.
- مرحله هفتم: در صورت استفاده از قارچ‌کش گروه 3، برنامه مقاومت را جدی بگیرید و از تکرار بی‌برنامه خودداری کنید.
این روش از مصرف هیجانی سم جلوگیری می‌کند و تمرکز را روی مدیریت واقعی بیماری می‌گذارد.
مشاوره تخصصی برای انتخاب و خرید نهال
برای دریافت خدمات مشاوره‌ای درباره خرید نهال اصلاح شده و نهال‌های شناسنامه‌دار، همچنین آشنایی با روش صحیح کاشت گردو، انتخاب بذر سالم و مناسب و تشخیص نهال باکیفیت، اهمیت زیادی دارد. کارشناسان نهالستان گردو پیوندی کرج می‌توانند با توجه به شرایط اقلیمی منطقه، میزان سرمای زمستان، زمان گلدهی، نوع خاک، فضای کشت و هدف شما از احداث باغ، برای انتخاب بذر یا نهال مناسب راهنمایی لازم را ارائه دهند.
نهالستان گردو پیوندی کرج علاوه بر تخصص در تولید گردو، ارقام مختلف نهال میوه را نیز با هدف تأمین نیاز باغداران و علاقه‌مندان به کشت انواع درختان میوه عرضه می‌کند. برای انتخاب بذر مناسب جهت تولید پایه، یا انتخاب نهال پیوندی برای احداث باغ، توجه به اقلیم، کیفیت بذر یا نهال، زمان کاشت و هدف باغ اهمیت دارد. دریافت مشاوره پیش از کاشت یا سفارش می‌تواند مسیر انتخاب بذر و نهال مناسب را برای باغدار روشن‌تر کند.
جمع‌بندی
سفیدک گردو در نهال‌های متراکم می‌تواند با پوشش سفید روی برگ‌های جوان ظاهر شود. تراکم زیاد، گردش هوای ضعیف و رشد رویشی فشرده، مدیریت بیماری را سخت‌تر می‌کنند. اصلاح فاصله کاشت، مدیریت تاج، آبیاری متناسب و پایش منظم، پایه‌های اصلی مدیریت هستند.
Topas 100 EC حاوی پنکونازول است و در گروه FRAC 3 قرار دارد. این ماده در برخی کشورها برای سفیدک محصولات مشخص ثبت شده، اما ثبت یک محصول در یک کشور یا روی یک محصول، مجوز مصرف آن روی گردو را ثابت نمی‌کند. برای همین، نمی‌توان یک دوز عددی عمومی را برای نهال گردو پیشنهاد کرد.
شناسنامه مقاله :
نویسنده : مهندس نیلوفر محمدی ، کارشناس ارشد باغبانی
نوشته شده توسط : دکتر سارا تهرانی
بازبینی علمی : تیم مرکز تخصصی نهالستان گردو پیوندی کرج / gerdo.org
اخرین به روزرسانی : 1405/07/8