هرس سربرداری نهال گردو در روز اول؛ جراحی حساسی که اسکلت ۱۰ سال آینده را می‌سازد.

هرس سربرداری نهال گردو در روز اول؛ جراحی حساسی که اسکلت ۱۰ سال آینده را می‌سازد

وقتی نهال گردو تازه وارد باغ می‌شود، شاید تنها یک ساقه باریک و چند ریشه جوان داشته باشد، اما تصمیمی که در همان روزهای نخست درباره قسمت بالایی آن می‌گیرید، روی شکل درخت برای سال‌های آینده اثر می‌گذارد. هرس سربرداری نهال گردو یکی از همین تصمیم‌های حساس است؛ کاری که اگر در ارتفاع مناسب، زمان درست و با شناخت وضعیت نهال انجام شود، به شکل‌گیری تنه و اسکلت متعادل کمک می‌کند. در مقابل، یک برش عجولانه یا انتخاب ارتفاع نامناسب می‌تواند تعداد جوانه‌های فعال، زاویه شاخه‌های آینده و حتی فرم کلی تاج را تغییر دهد.

سربرداری روز اول برای همه نهال‌ها یک نسخه ثابت ندارد. نهالی که ریشه سالم و ساقه مناسب دارد، شرایط متفاوتی با نهالی دارد که هنگام جابه‌جایی بخشی از ریشه‌های ظریف خود را از دست داده است. سن نهال، رقم، ارتفاع ساقه، محل جوانه‌ها، شرایط اقلیمی و زمان کاشت نیز روی تصمیم نهایی اثر می‌گذارند. بنابراین هدف از این هرس، کوتاه کردن ساده ساقه نیست؛ باغدار باید از همان ابتدا مسیر رشد درخت را مشخص کند و تعادل میان ریشه و اندام هوایی را در نظر بگیرد.

در کنار وضعیت فیزیکی نهال، هزینه تهیه آن نیز در تصمیم باغدار نقش دارد. قیمت نهال گردو با توجه به رقم، پایه، سن، کیفیت ریشه، ضخامت ساقه و شرایط پرورش تغییر می‌کند و نباید تنها بر اساس ارتفاع یا ظاهر سبز نهال سنجیده شود.

چرا یک برش کوچک می‌تواند فرم درخت گردو را برای سال‌ها تغییر دهد؟

نهال گردو پس از کاشت باید همزمان دو کار مهم انجام دهد؛ ریشه‌های خود را در خاک گسترش دهد و قسمت هوایی را به سمت ساختن تاج جدید هدایت کند. وقتی بخشی از ساقه بالایی حذف می‌شود، الگوی غالب رشد نیز تغییر می‌کند. جوانه‌های باقی‌مانده فرصت بیشتری برای فعال شدن پیدا می‌کنند و چند شاخه جانبی می‌توانند جایگزین رشد عمودی قبلی شوند.

این تغییر برای باغی که به دنبال تاج منظم و اسکلت مقاوم است، اهمیت زیادی دارد. شاخه‌هایی که در سال اول زاویه مناسبی نسبت به تنه پیدا کنند، در سال‌های بعد وزن میوه و شاخه‌های فرعی را بهتر تحمل خواهند کرد. از طرف دیگر، شاخه‌هایی که بیش از حد تند و عمودی رشد کنند، معمولاً به هرس اصلاحی بیشتری نیاز دارند.

به همین دلیل، هرس سربرداری نهال گردو را باید بخشی از طراحی درخت دانست، نه یک عملیات ساده برای کم کردن ارتفاع. برش امروز، جای شاخه‌هایی را که احتمالاً در چند سال آینده به شاخه‌های اصلی تبدیل می‌شوند، تا حدی تعیین می‌کند.

سربرداری روز اول دقیقاً چه هدفی دارد؟

هدف اصلی سربرداری، ایجاد شرایط مناسب برای تشکیل اسکلت آینده درخت است. باغدار با انتخاب محل برش، ارتفاع تنه و ناحیه‌ای را که جوانه‌های جانبی از آن رشد خواهند کرد، تا حدی کنترل می‌کند. البته واکنش نهال به این برش به قدرت ریشه، شرایط محیطی و ویژگی رقم نیز بستگی دارد.

نهال گردو در سال اول نباید تاجی شلوغ و بدون نظم بسازد. شاخه‌های آینده باید فضای کافی برای رشد داشته باشند و محل اتصال آن‌ها به تنه نیز از نظر استحکام اهمیت دارد. اگر چند شاخه در یک نقطه بسیار نزدیک به هم رشد کنند، در سال‌های بعد مدیریت تاج دشوارتر خواهد شد.

سربرداری اصولی در واقع یک پیام مشخص به نهال می‌دهد: رشد جدید را در محدوده‌ای هدایت کن که باغدار بتواند در سال‌های آینده تاج را مدیریت کند. همین نگاه باعث می‌شود هرس روز اول از یک کار مکانیکی به یک تصمیم مدیریتی تبدیل شود.

انتخاب نهال مناسب چه ارتباطی با موفقیت هرس دارد؟

هرس زمانی نتیجه مطلوب‌تری می‌دهد که نهال از ابتدا کیفیت مناسبی داشته باشد. نهالی با ساقه سالم، ریشه مناسب و جوانه‌های فعال، ظرفیت بهتری برای واکنش به سربرداری دارد. در مقابل، اگر نهال از ابتدا ضعیف باشد، حتی بهترین برنامه هرس نیز نمی‌تواند تمام مشکلات استقرار آن را جبران کند.

باغدار هنگام خرید نهال باید به مجموعه‌ای از ویژگی‌ها توجه کند و فقط اندازه نهال را معیار تصمیم قرار ندهد. تناسب ریشه و ساقه، سلامت جوانه‌ها، وضعیت تنه و سازگاری نهال با اقلیم، روی آینده باغ اثر دارند.

از طرف دیگر، محل تهیه نهال نیز اهمیت دارد. اطلاعات دقیق درباره رقم، پایه و شرایط پرورش به باغدار کمک می‌کند تصمیم هرس را با شناخت بیشتری بگیرد. این موضوع در زمان فروش نهال نیز اهمیت دارد، زیرا مشخصات واقعی نهال باید برای خریدار روشن باشد.

قبل از قیچی، خود نهال را مثل یک پروژه بررسی کنید

یکی از اشتباهات رایج این است که باغدار پیش از نگاه کردن به وضعیت نهال، قیچی را وارد کار می‌کند. در حالی که چند دقیقه بررسی اولیه می‌تواند از یک برش نامناسب جلوگیری کند. ابتدا باید ساقه را از پایین تا بالا نگاه کرد و محل جوانه‌های سالم را پیدا کرد. وجود جوانه‌های مناسب در نزدیکی محل موردنظر برای سربرداری اهمیت زیادی دارد.

قطر ساقه نیز اطلاعات مهمی در اختیار شما قرار می‌دهد. ساقه بسیار نازک یا نهالی که علائم ضعف شدید دارد، ممکن است تحمل یک هرس سنگین را نداشته باشد. در چنین شرایطی، اولویت باید استقرار نهال و کاهش تنش باشد.

پیش از برش این موارد را بررسی کنید:

• سلامت عمومی ساقه
• وجود جوانه سالم در بخش مناسب ساقه
• ارتفاع فعلی نهال
• ضخامت و استحکام تنه
• وضعیت زخم یا آسیب‌های احتمالی روی ساقه
• میزان رشد نهال پیش از انتقال
• شرایط آب‌وهوایی روزهای بعد از کاشت

اگر نهال از نظر استقرار شرایط مناسبی ندارد، اصرار بر سربرداری شدید می‌تواند فشار بیشتری به آن وارد کند.

ارتفاع برش را چگونه انتخاب کنیم؟

ارتفاع مناسب یک عدد ثابت برای تمام نهال‌های گردو نیست. باغدار باید ابتدا مشخص کند چه ارتفاعی برای تنه آینده باغ مناسب است و سپس محل برش را نسبت به جوانه‌های سالم انتخاب کند. هدف، ایجاد تنه‌ای است که در سال‌های بعد فضای کافی برای تشکیل شاخه‌های اصلی داشته باشد.

در یک نهال بسیار کوتاه، سربرداری بیش از حد پایین ممکن است تنه آینده را کوتاه‌تر از نیاز باغ کند. برش بیش از حد بالا نیز می‌تواند باعث باقی ماندن ساقه بلند و کم‌تحرک در قسمت فوقانی شود. بنابراین فاصله محل برش تا جوانه سالم اهمیت زیادی دارد.

نکته مهم دیگر جهت جوانه است. اگر جوانه‌ای که درست زیر برش قرار دارد به سمت فضای آزاد باغ نگاه کند، شاخه جدید فرصت بیشتری برای رشد در مسیر مناسب خواهد داشت. انتخاب همین نقطه کوچک می‌تواند در شکل‌گیری تاج آینده اثرگذار باشد.

راز جوانه‌ای که درست زیر محل برش قرار می‌گیرد

محل جوانه زیر برش فقط یک جزئیات ظاهری نیست. شاخه جدید معمولاً از یکی از جوانه‌های نزدیک به محل قطع رشد می‌کند و جهت آن به موقعیت جوانه وابسته است. بنابراین اگر هدف شما ساختن تاج متعادل است، نباید محل برش را بدون توجه به جوانه انتخاب کنید.

جوانه‌ای که رو به داخل تاج قرار دارد، ممکن است شاخه‌ای به سمت مرکز درخت ایجاد کند. چنین شاخه‌ای در آینده فضای داخلی تاج را شلوغ خواهد کرد. در مقابل، جوانه رو به بیرون معمولاً مسیر مناسب‌تری برای گسترش تاج دارد.

این موضوع به‌خصوص در هرس سربرداری نهال گردو اهمیت پیدا می‌کند، زیرا درخت هنوز اسکلت اصلی خود را تشکیل نداده است. باغدار در این مرحله فرصت دارد جهت رشد آینده را با دقت بیشتری مدیریت کند.

برش سربرداری باید چگونه باشد تا زخم سالم‌تر بماند؟

نوع برش نیز به اندازه محل آن اهمیت دارد. ابزار باید تیز و تمیز باشد تا سطح زخم بیش از حد له نشود. یک برش نامنظم، پوست و بافت اطراف محل قطع را بیشتر آسیب می‌زند و شرایط مناسبی برای ترمیم ایجاد نمی‌کند.

برش باید با دقت انجام شود و به جوانه نزدیک محل قطع آسیب نرسد. فاصله بسیار کم می‌تواند جوانه را زخمی کند و فاصله بسیار زیاد نیز بخش بلند و اضافی ساقه را باقی می‌گذارد.

پس از برش، لازم نیست هر زخمی را با مواد مختلف بپوشانید. بسیاری از باغداران تصور می‌کنند هرچه ماده بیشتری روی زخم قرار دهند، ترمیم سریع‌تر خواهد شد. در عمل، کیفیت برش، سلامت نهال و شرایط محیطی نقش مهم‌تری دارند.

چرا بعضی نهال‌ها بعد از سربرداری چند شاخه می‌سازند؟

پس از قطع جوانه انتهایی، تعادل رشد در قسمت بالایی نهال تغییر می‌کند. جوانه‌های جانبی که پیش از آن تحت تأثیر غالبیت جوانه انتهایی قرار داشتند، ممکن است فعال‌تر شوند. نتیجه می‌تواند رشد چند شاخه از نقاط مختلف ساقه باشد.

این اتفاق لزوماً مشکل نیست. حتی هدف اصلی سربرداری در بسیاری از سیستم‌های تربیت نهال همین است که چند رشد جانبی مناسب شکل بگیرد و باغدار بعداً از میان آن‌ها شاخه‌های اصلی را انتخاب کند.

مشکل زمانی ایجاد می‌شود که همه شاخه‌ها را بدون انتخاب نگه دارید. چند شاخه نزدیک به هم می‌توانند تاجی متراکم بسازند و مسیر رشد درخت را نامنظم کنند. بنابراین مرحله بعد از سربرداری اهمیت زیادی دارد.

بعد از سربرداری چه زمانی باید شاخه‌های آینده را انتخاب کرد؟

نباید بلافاصله بعد از برش، همه جوانه‌ها را دستکاری کرد. نهال ابتدا به زمان نیاز دارد تا واکنش رشد خود را نشان دهد. با شروع رشد جدید، باغدار می‌تواند شاخه‌هایی را که جایگاه، زاویه و قدرت مناسبی دارند شناسایی کند.

شاخه‌هایی که رشدشان به سمت فضای بیرونی تاج است، معمولاً برای ساخت اسکلت مناسب‌تر هستند. رشدهای ضعیف، آسیب‌دیده یا شاخه‌هایی که به سمت مرکز تاج حرکت می‌کنند، ممکن است در برنامه هرس بعدی قرار بگیرند.

این مرحله را می‌توان یکی از مهم‌ترین بخش‌های تربیت نهال دانست، زیرا سربرداری فقط آغاز کار است. فرم نهایی درخت از ترکیب برش اولیه و انتخاب‌های بعدی شکل می‌گیرد.

اگر نهال گردو بعد از سربرداری رشد نکرد چه کنیم؟

عدم رشد فوری پس از هرس همیشه نشانه شکست نیست. نهال تازه‌کاشته‌شده ابتدا باید بخشی از انرژی خود را برای استقرار ریشه اختصاص دهد. اگر دمای هوا پایین باشد یا نهال تحت تنش انتقال قرار گرفته باشد، شروع رشد جدید نیز ممکن است زمان بیشتری بخواهد.

در چنین شرایطی، از هرس دوباره یا کوددهی سنگین برای تحریک رشد استفاده نکنید. ابتدا وضعیت رطوبت خاک، سلامت ساقه و شرایط کلی نهال را زیر نظر بگیرید. افزایش ناگهانی کود یا آب لزوماً رشد را بیشتر نمی‌کند و حتی ممکن است تعادل محیط ریشه را برهم بزند.

اگر ساقه زنده باشد و جوانه‌های سالم داشته باشد، باید به نهال فرصت داد تا چرخه طبیعی رشد خود را طی کند. صبر در این مرحله از انجام چند عملیات پشت‌سرهم ارزش بیشتری دارد.

آیا سربرداری برای همه نهال‌های گردو در روز اول ضروری است؟

خیر. شرایط نهال و هدف باغدار تعیین می‌کند که این عملیات چه زمانی و با چه شدتی انجام شود. بعضی نهال‌ها از ابتدا ارتفاع و فرم مناسبی دارند و شاید نیاز به برش سنگین نداشته باشند. در مقابل، نهالی که ساقه بلند، نامتعادل یا آسیب‌دیده دارد ممکن است به اصلاح بیشتری نیاز پیدا کند.

زمان کاشت نیز اهمیت دارد. اگر نهال در شرایط نامناسب آب‌وهوایی وارد باغ شده باشد، کاهش تنش باید اولویت پیدا کند. نهال ضعیف نباید صرفاً به دلیل رسیدن روز کاشت تحت هرس شدید قرار بگیرد.

به همین دلیل، هرس سربرداری نهال گردو باید با وضعیت واقعی نهال هماهنگ شود. هدف، ساختن درختی سالم و قابل مدیریت است، نه اینکه صرفاً در همان روز ظاهر نهال را تغییر دهیم.

اشتباهات خطرناکی که هنگام سربرداری نباید تکرار کنید

بعضی خطاها در لحظه انجام هرس ساده به نظر می‌رسند، اما اثر آن‌ها ممکن است تا چند سال باقی بماند. یکی از رایج‌ترین اشتباهات، انتخاب ارتفاع برش فقط بر اساس اندازه ظاهری نهال است. جوانه‌ها و هدف تربیت تاج باید در این تصمیم نقش داشته باشند.

اشتباه دیگر، استفاده از ابزار کند است. قیچی کند ساقه را فشار می‌دهد و سطح زخم را نامنظم می‌کند. همچنین قطع چندباره یک محل برای اصلاح برش، آسیب بیشتری به بافت وارد می‌کند.

چند خطای رایج عبارت‌اند از:

• سربرداری بدون توجه به محل جوانه سالم
• انتخاب ارتفاع یکسان برای همه نهال‌ها
• قطع بیش از حد قسمت بالایی ساقه
• استفاده از ابزار آلوده یا نامناسب
• هرس سنگین نهال ضعیف
• حذف زودهنگام تمام جوانه‌های جانبی
• انجام چند هرس پشت‌سرهم برای اصلاح یک برش نامناسب

هر کدام از این موارد می‌تواند مسیر رشد نهال را از برنامه اولیه باغدار دور کند.

تفاوت سربرداری یک نهال قوی با نهال تحت تنش چیست؟

نهال قوی معمولاً پس از کاشت ظرفیت بیشتری برای تولید رشد جدید دارد. ریشه سالم، ساقه متعادل و جوانه‌های مناسب به درخت کمک می‌کنند تا بعد از برش، رشد جانبی خود را آغاز کند. در چنین شرایطی باغدار می‌تواند با برنامه مشخص‌تری به سراغ تربیت تاج برود.

نهال تحت تنش شرایط متفاوتی دارد. اگر ریشه در زمان انتقال آسیب دیده باشد یا نهال مدت زیادی در معرض خشکی قرار گرفته باشد، ذخایر آن محدودتر خواهد بود. چنین نهالی ممکن است پس از سربرداری رشد ضعیف‌تری نشان دهد.

بنابراین شدت هرس باید با توان نهال هماهنگ باشد. همیشه «برش بیشتر» به معنی «تاج بهتر» نیست. در تربیت گردو، کیفیت تصمیم اهمیت بیشتری از مقدار چوب حذف‌شده دارد.

آیا قیمت پایین‌تر همیشه انتخاب اقتصادی‌تری است؟

هزینه اولیه تنها بخشی از هزینه احداث باغ را تشکیل می‌دهد. نهالی که کیفیت نامناسب داشته باشد، ممکن است بعد از کاشت رشد ضعیفی نشان دهد یا نیاز به جایگزینی پیدا کند. در چنین شرایطی هزینه واقعی باغدار فقط مبلغ پرداختی روز اول نیست.

قیمت نهال باید در کنار کیفیت ریشه، سلامت ساقه، رقم، پایه و شرایط پرورش ارزیابی شود. یک نهال مناسب، حتی اگر هزینه اولیه متفاوتی داشته باشد، می‌تواند از اتلاف زمان و هزینه ناشی از جایگزینی نهال‌های ضعیف جلوگیری کند.

نگاه اقتصادی درست یعنی باغدار مجموع هزینه‌های چند سال نخست را ببیند. هزینه نهال، کاشت، آبیاری، مراقبت و تربیت تاج در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و تصویر واقعی‌تری از سرمایه‌گذاری ارائه می‌دهند.

هرس سربرداری چگونه به ساخت اسکلت ده‌ساله درخت کمک می‌کند؟

درخت گردوی بالغ تاج گسترده و شاخه‌های سنگینی دارد. اگر شاخه‌های اصلی از سال‌های ابتدایی در موقعیت مناسبی شکل نگیرند، اصلاح فرم درخت در سنین بالاتر دشوارتر خواهد شد. شاخه‌های نامناسب ممکن است با یکدیگر رقابت کنند یا بخش‌هایی از تاج را بیش از حد متراکم کنند.

سربرداری اولیه فرصت ایجاد چند رشد جانبی را فراهم می‌کند. سپس باغدار می‌تواند شاخه‌هایی را انتخاب کند که فاصله مناسبی از یکدیگر دارند و فضای کافی برای گسترش تاج ایجاد می‌کنند. این انتخاب‌های کوچک، پایه ساختار آینده درخت هستند.

در واقع، اسکلت ده‌ساله از یک‌باره هرس کردن درخت بالغ شکل نمی‌گیرد. این ساختار حاصل مجموعه‌ای از تصمیم‌های کوچک در سال‌های اول است و هرس سربرداری نهال گردو یکی از مهم‌ترین نقاط شروع این مسیر به شمار می‌رود.

یک برنامه ساده برای مدیریت نهال بعد از سربرداری

پس از انجام برش، بهتر است نهال را به حال خود رها نکنید. رشدهای جدید باید در هفته‌های بعد تحت نظر باشند تا شاخه‌های مناسب را از رشدهای ضعیف یا نامطلوب تشخیص دهید.

برنامه پایش می‌تواند شامل این مراحل باشد:

• مشاهده محل برش و سلامت بافت اطراف آن
• بررسی شروع رشد جوانه‌های جانبی
• توجه به جهت رشد شاخه‌های جدید
• حفظ رطوبت متعادل خاک
• جلوگیری از تنش شدید گرمایی
• خودداری از هرس‌های پی‌درپی بدون دلیل
• انتخاب شاخه‌های اصلی پس از مشخص شدن رشدهای جدید

با چنین رویکردی، باغدار به جای واکنش‌های عجولانه، رشد نهال را مرحله‌به‌مرحله هدایت می‌کند.

چه زمانی باید در برنامه هرس تجدیدنظر کنیم؟

گاهی نهال برخلاف انتظار رشد می‌کند. ممکن است یک جوانه بسیار قوی شود و سایر جوانه‌ها را تحت تأثیر قرار دهد یا چند شاخه در فاصله بسیار نزدیک به هم شکل بگیرند. چنین شرایطی نیاز به ارزیابی دوباره دارد.

در این مرحله نباید صرفاً بر اساس شکل ظاهری یک شاخه تصمیم گرفت. جایگاه شاخه نسبت به تنه، زاویه اتصال، فاصله آن با شاخه‌های دیگر و جهت کلی تاج باید همزمان دیده شوند.

هرچه درخت جوان‌تر باشد، اصلاح فرم معمولاً ساده‌تر است. به همین دلیل، پایش منظم در سال‌های نخست ارزش زیادی دارد و اجازه نمی‌دهد یک رشد نامناسب برای مدت طولانی بدون اصلاح باقی بماند.

نقش نهالستان در انتخاب نهال مناسب برای تربیت اصولی

منبع تهیه نهال روی کیفیت تصمیم‌های بعدی باغدار اثر دارد. یک نهالستان معتبر باید بتواند مشخصات رقم، پایه، سن نهال و شرایط مناسب کاشت را به‌صورت روشن در اختیار خریدار قرار دهد. چنین اطلاعاتی به باغدار کمک می‌کند قبل از رسیدن به مرحله هرس، تصویر دقیق‌تری از نهال داشته باشد.

البته مسئولیت انتخاب فقط بر عهده تولیدکننده نیست. باغدار نیز باید شرایط زمین، اقلیم، هدف احداث باغ و روش تربیت درخت را از قبل مشخص کند. نهال مناسب زمانی بهترین نتیجه را می‌دهد که انتخاب آن با برنامه کلی باغ هماهنگ باشد.

هرچه شناخت اولیه دقیق‌تر باشد، تصمیم‌هایی مانند ارتفاع سربرداری، انتخاب جوانه و شکل‌دهی تاج نیز منطقی‌تر خواهد بود.

مشاوره تخصصی برای انتخاب و خرید نهال گردو

برای دریافت خدمات مشاوره‌ای درباره خرید نهال اصلاح شده و نهال‌های شناسنامه‌دار، همچنین آشنایی با روش صحیح کاشت گردو و انتخاب نهال مناسب، اهمیت زیادی دارد. کارشناسان نهالستان گردو پیوندی کرج می‌توانند با توجه به شرایط اقلیمی منطقه، میزان سرمای زمستان، زمان گلدهی، نوع خاک، فضای کشت و هدف شما از احداث باغ، برای انتخاب نهال مناسب راهنمایی لازم را ارائه دهند.

نهالستان گردو پیوندی کرج علاوه بر تخصص در تولید گردو، ارقام مختلف نهال میوه را نیز با هدف تأمین نیاز باغداران و علاقه‌مندان به کشت انواع درختان میوه عرضه می‌کند. برای انتخاب بین ارقام مختلف، توجه به اقلیم، کیفیت نهال، زمان کاشت و هدف باغ اهمیت دارد. دریافت مشاوره پیش از سفارش می‌تواند مسیر انتخاب نهال و شروع کاشت را برای باغدار روشن‌تر کند.

جمع‌بندی

هرس سربرداری نهال گردو را نباید یک برش ساده برای کوتاه کردن نهال دانست. این عملیات می‌تواند روی محل شروع رشدهای جانبی، ارتفاع تنه و شکل‌گیری اسکلت آینده اثر بگذارد. انتخاب محل برش، توجه به جوانه سالم و تناسب شدت هرس با قدرت نهال، سه موضوع مهم در این تصمیم هستند. باغدار باید پیش از قیچی کردن ساقه، وضعیت واقعی نهال را ببیند و هدف خود از تربیت تاج را مشخص کند.

نهال تازه‌کاشته‌شده پس از سربرداری به زمان نیاز دارد تا رشد جدید خود را نشان دهد. در این فاصله، آبیاری متعادل، جلوگیری از تنش شدید و پایش جوانه‌ها اهمیت بیشتری از هرس‌های پشت‌سرهم دارند. وقتی شاخه‌های جدید ظاهر شدند، باغدار می‌تواند بر اساس زاویه، جهت و فاصله آن‌ها، گزینه‌های مناسب برای ساخت اسکلت درخت را انتخاب کند.

نویسنده: مهندس نیلوفر محمدی، کارشناس ارشد باغبانی
ویراستار یا تهیه‌کننده محتوا: دکتر سارا تهرانی
بازبینی علمی: تیم مرکز تخصصی نهالستان گردو پیوندی کرج