- نهال گردو
- نهال پسته
- نهال بادام
- نهال گلابی
- نهال زیتون
- نهال فندق
- نهال آلبالو
- نهال انار
- نهال انگور
- نهال بلوبری
- نهال سیب
- نهال گیلاس
- نهال شاه بلوط
- نهال شلیل
- نهال نارنگی
- نهال شاه توت
- نهال سنجد
- نهال زرشک
- نهال سماق
- نهال نارنج
- نهال انجیر
- نهال موز
- نهال آناناس
- نهال زغال اخته
- نهال لیموترش
- نهال لیموشیرین
- نهال زردآلو
- نهال خرمالو
- نهال گوجه سبز
- نهال ازگیل
- نهال زالزالک
- نهال چیکو
- نهال گواوا
- نهال پاپایا
- نهال توت موزی
- نهال گریپ فروت
- نهال توت
- نهال کیوی
- نهال آلو
- نهال تمشک
- نهال کنار
- نهال پوملو
- نهال کامکوات
- نهال انبه
- نهال هلو
- نهال پرتقال
- نهال فلفل سیاه
- نهال به
- نهال عناب
فاصله کاشت ۷×۷ یا ۱۰×۱۰؟ تلهای که بعد از ۶ سال باغ را تبدیل به جنگل تاریک میکند!
فاصله کاشت ۷×۷ یا ۱۰×۱۰؟ تلهای که بعد از ۶ سال باغ را تبدیل به جنگل تاریک میکند!
انتخاب فاصله کاشت درخت یکی از تصمیمهایی است که در روزهای اول احداث باغ ساده به نظر میرسد، اما نتیجه واقعی آن چند سال بعد خودش را نشان میدهد. بسیاری از باغداران هنگام طراحی باغ بین فاصله ۷×۷ و ۱۰×۱۰ متر مردد میمانند و گاهی فقط بر اساس تعداد بیشتر درخت در هکتار تصمیم میگیرند. این نگاه میتواند در سالهای ابتدایی جذاب باشد، اما با افزایش سن درختان، گسترش تاج، افزایش سایهاندازی و رقابت ریشهها، شکل واقعی باغ تغییر میکند. به همین دلیل فاصله استاندارد کاشت درخت فقط یک عدد روی نقشه نیست؛ بلکه بخشی از طراحی آینده باغ، مدیریت نور، عبور ماشینآلات، تهویه تاج و حتی هزینه نگهداری محسوب میشود.
اگر فاصله کاشت بدون توجه به رقم، پایه، اقلیم، قدرت رشد و روش مدیریت باغ انتخاب شود، باغ در چند سال نخست ظاهر منظمی دارد اما بعد از رشد تاجها، شاخهها به یکدیگر نزدیک میشوند و فضای بین ردیفها کاهش پیدا میکند. در چنین شرایطی هرس سنگین، حذف شاخههای مزاحم و مدیریت سایه اهمیت بیشتری پیدا میکند. از طرف دیگر، انتخاب فاصله بیش از حد زیاد نیز زمین را بلااستفاده نگه میدارد و تعداد درختان در واحد سطح را پایین میآورد. بنابراین مسئله اصلی این نیست که ۷×۷ بهتر است یا ۱۰×۱۰؛ مسئله این است که کدام فاصله با هدف باغ، توان رشد درخت و شیوه مدیریت شما هماهنگ است.
این تصمیم حتی پیش از احداث باغ و هنگام انتخاب محل تهیه نهال اهمیت پیدا میکند، زیرا نوع نهالی که وارد زمین میکنید باید با الگوی کاشت آینده هماهنگ باشد. هنگام بررسی گزینههای فروش نهال بهتر است فقط به تعداد نهال یا قیمت اولیه توجه نکنید؛ رقم، پایه، قدرت رشد، فرم تاج و شرایط اقلیمی منطقه نیز باید در تصمیم نهایی نقش داشته باشند.
چرا فاصله ۷×۷ در سالهای اول جذاب به نظر میرسد؟
فاصله ۷×۷ متر یعنی هر درخت در شبکهای با فاصله هفت متر از درخت بعدی قرار میگیرد. اگر زمین کاملاً منظم باشد، هر درخت حدود ۴۹ مترمربع فضا در اختیار دارد. این آرایش نسبت به فاصله ۱۰×۱۰، تعداد بیشتری درخت در واحد سطح ایجاد میکند و برای باغداری که قصد دارد از ظرفیت زمین خود بیشتر بهره بگیرد، در نگاه اول منطقی به نظر میرسد.
تعداد بیشتر درختان لزوماً به معنی تولید بیشتر در تمام سالهای عمر باغ نیست. درختان جوان فضای زیادی برای رشد دارند و تاج آنها هنوز به محدوده درخت مجاور نرسیده است. در این دوره، باغدار ممکن است از فاصله ۷×۷ رضایت داشته باشد، زیرا ردیفها پرتر به نظر میرسند و سطح زمین سریعتر سبز میشود.
مشکل زمانی شروع میشود که درخت وارد مرحله رشد جدی تاج شود. شاخههای جانبی به سمت فضای خالی حرکت میکنند و اگر هرس و فرمدهی با دقت انجام نشود، تاج دو درخت مجاور به هم نزدیک خواهد شد. نتیجه چنین وضعیتی کاهش نور داخل تاج و افزایش تراکم شاخههاست. بنابراین فاصله ۷×۷ به مدیریت دقیقتری نیاز دارد و نباید آن را فقط با تعداد نهال در هکتار سنجید.
فاصله ۱۰×۱۰ چه مزیتی برای باغهای بزرگ و درختان قوی دارد؟
در فاصله ۱۰×۱۰ متر، هر درخت حدود ۱۰۰ مترمربع فضا در اختیار دارد. این فاصله برای درختانی که تاج گسترده و رشد قوی دارند، فضای بیشتری فراهم میکند و امکان عبور بهتر نور میان ردیفها را افزایش میدهد. همچنین ماشینآلات باغی در چنین آرایشی معمولاً فضای بیشتری برای حرکت دارند.
باغدار در فاصلههای بازتر آزادی بیشتری برای مدیریت تاج پیدا میکند. شاخهها فرصت بیشتری برای گسترش دارند و احتمال برخورد مستقیم تاجها در سنین بالاتر کاهش پیدا میکند. این ویژگی برای باغهایی که قرار است سالهای طولانی بدون تغییر اساسی در آرایش درختان فعالیت کنند، اهمیت دارد.
البته فاصله ۱۰×۱۰ هم همیشه انتخاب مناسبی نیست. اگر رقم رشد متوسط یا ضعیفی داشته باشد، تاج هرگز تمام فضای اختصاصیافته را پر نخواهد کرد. در این حالت بخشی از زمین بین درختان برای مدت طولانی خالی میماند. بنابراین عدد بزرگتر همیشه به معنی طراحی بهتر نیست و باید رشد واقعی درخت را در کنار مساحت زمین سنجید.
تله اصلی فاصله ۷×۷ در سال ششم خودش را نشان میدهد
باغ در سال اول، تصویر دقیقی از آینده خودش نشان نمیدهد. نهالها کوچک هستند و تاج آنها فاصله زیادی با یکدیگر دارند. حتی در سال سوم نیز ممکن است هنوز فضای کافی بین درختان وجود داشته باشد. اما با ورود درختان به سنین بالاتر، حجم تاج افزایش پیدا میکند و فضای آزاد میان ردیفها بهتدریج کاهش مییابد.
فرض کنید درختی با رشد قوی در شبکه ۷×۷ قرار گرفته باشد. اگر مدیریت تاج بهموقع انجام نشود، شاخههای کناری به محدوده درخت بعدی وارد میشوند. چند سال بعد، ردیفهای جدا از هم به تودهای متراکم تبدیل خواهند شد. نور خورشید کمتر به بخشهای داخلی تاج میرسد و شاخههای پایینتر برای حفظ باردهی با مشکل روبهرو میشوند.
در این مرحله باغدار معمولاً با یک انتخاب سخت روبهرو میشود؛ یا باید هرس بیشتری انجام دهد یا بخشی از درختان را حذف کند. هر دو گزینه هزینه و پیامد دارند. هرس شدید میتواند تعادل باردهی و رشد رویشی را تغییر دهد و حذف درخت نیز بخشی از سرمایهگذاری اولیه را از بین میبرد.
چرا بعضی باغهای ۷×۷ بعد از چند سال شبیه جنگل میشوند؟
تبدیل باغ به محیطی متراکم معمولاً فقط به فاصله کاشت مربوط نیست. چند عامل همزمان این وضعیت را ایجاد میکنند. رقمهای پررشد، آبیاری و تغذیه قوی، هرس نامناسب، جهت ردیفها و قدرت پایه همگی روی اندازه نهایی تاج اثر دارند.
اگر باغدار درخت را در سالهای اول با هرس فرمدهی مناسب هدایت نکند، شاخههای زیادی در جهات مختلف رشد میکنند. همین شاخهها در سالهای بعد سطح بیشتری اشغال خواهند کرد. در فاصله ۷×۷، فضای هفتمتری خیلی زود با تاج درختان پر میشود.
در مقابل، فاصله ۱۰×۱۰ حاشیه امن بیشتری برای رشد تاج ایجاد میکند. البته این فاصله نیز بدون مدیریت درست، مشکل را کاملاً حذف نمیکند. درخت بسیار قوی حتی در فاصله ۱۰ متری هم میتواند تاج گستردهای ایجاد کند. بنابراین طراحی فاصله باید از همان ابتدا همراه با برنامه هرس و شکلدهی تاج پیش برود.
آیا فاصله استاندارد کاشت درخت برای همه ارقام یکسان است؟
خیر. یکی از اشتباهات رایج این است که باغدار یک عدد را برای تمام ارقام یک گونه در نظر بگیرد. در حالی که دو رقم از یک گونه ممکن است قدرت رشد، شکل تاج و ارتفاع نهایی متفاوتی داشته باشند.
رقمهای پاکوتاه یا پایههای کمرشد معمولاً فضای کمتری نیاز دارند. درختان با رشد قوی، تاج گسترده و شاخههای جانبی زیاد به فاصله بیشتری احتیاج دارند. شرایط اقلیمی نیز همین موضوع را تغییر میدهد؛ در یک منطقه، رشد رویشی ممکن است بسیار قوی باشد و در منطقهای دیگر همان رقم تاج کوچکتری ایجاد کند.
پیش از طراحی شبکه کاشت، این موارد را مشخص کنید:
- قدرت رشد رقم و پایه
- اندازه تقریبی تاج در سن بلوغ
- روش هرس و فرمدهی
- نوع ماشینآلات مورد استفاده
- هدف از احداث باغ
- امکان آبیاری و تغذیه منظم
- مدت زمانی که قرار است باغ بدون تغییر اساسی فعالیت کند
تعداد درخت در هکتار؛ تفاوت ۷×۷ و ۱۰×۱۰ چقدر است؟
مقایسه تعداد درختان به خوبی نشان میدهد که چرا فاصله کاشت روی اقتصاد باغ اثر مستقیم دارد. در یک شبکه ساده و بدون در نظر گرفتن حاشیههای زمین، فاصله ۷×۷ حدود ۲۰۴ درخت در هکتار ایجاد میکند. در فاصله ۱۰×۱۰ این عدد به حدود ۱۰۰ درخت در هکتار میرسد.
این اختلاف در زمان احداث باغ اهمیت زیادی دارد. فاصله ۷×۷ سرمایهگذاری اولیه بیشتری برای تهیه نهال ایجاد میکند، اما فضای بیشتری از زمین را در سالهای نخست به تولید اختصاص میدهد. فاصله ۱۰×۱۰ تعداد درخت کمتری دارد و هزینه اولیه کاشت را پایینتر میآورد، ولی زمین بیشتری بین درختان باقی میماند.
با این حال، تعداد درخت به تنهایی معیار مناسبی برای محاسبه سودآوری نیست. اگر تراکم بالا باعث کاهش نور، افزایش بیماریهای قارچی، سختتر شدن عملیات هرس و دشواری برداشت شود، مزیت اولیه تعداد بیشتر درختان ممکن است در سالهای بعد کاهش پیدا کند.
جهت ردیفها میتواند نتیجه فاصله کاشت را تغییر دهد
حتی اگر فاصله بین درختان دقیق باشد، جهت ردیفها همچنان اهمیت دارد. نور باید بتواند در ساعات مختلف روز به بخشهای مختلف تاج برسد. طراحی نامناسب ردیفها در کنار تراکم بالا، سایهاندازی را بیشتر میکند.
در باغهای متراکم، هر اشتباه در جهتگیری ردیفها اثر بیشتری نشان میدهد. تاج درختان سریعتر به یکدیگر نزدیک میشود و فضای تاریک داخل باغ شکل میگیرد. به همین دلیل هنگام طراحی باید همزمان فاصله طولی، فاصله عرضی، جهت ردیفها و مسیر حرکت تجهیزات را بررسی کرد.
زمینهای شیبدار نیز شرایط متفاوتی دارند. شیب، جهت تابش، زهکشی و مسیر عبور ماشینآلات میتوانند آرایش نهایی درختان را تغییر دهند. یک شبکه کاملاً مربعی همیشه بهترین پاسخ برای همه زمینها نیست.
اگر هدف باغ تجاری باشد، فقط تعداد نهال را حساب نکنید
باغ تجاری باید برای چند سال آینده طراحی شود، نه فقط برای روز کاشت. در چنین باغی هزینه هرس، سمپاشی، برداشت، عبور کارگر، حرکت تراکتور و مدیریت تاج اهمیت زیادی دارد.
تراکم بالا ممکن است در سالهای ابتدایی تولید بیشتری ایجاد کند، اما با افزایش سن درخت، هزینه مدیریت نیز افزایش پیدا میکند. شاخههای مزاحم، سایهاندازی، کاهش جریان هوا و دسترسی سختتر به قسمتهای داخلی تاج از مشکلات رایج تراکم بیش از حد هستند.
از سوی دیگر، فاصله زیاد نیز زمین را کمتراکم میکند. اگر درختان کوچک بمانند، باغدار بخشی از ظرفیت زمین را بدون استفاده رها خواهد کرد. بنابراین برای باغ تجاری باید یک نقطه تعادل میان تعداد درخت، اندازه تاج و امکان مدیریت پیدا کرد.
هرس؛ ابزاری برای جلوگیری از تبدیل باغ به فضای متراکم
فاصله کاشت مناسب جای هرس را نمیگیرد و هرس نیز نمیتواند تمام اشتباهات طراحی را جبران کند. این دو باید در کنار هم قرار بگیرند. اگر فاصله ۷×۷ انتخاب کردهاید، باید از همان سالهای نخست روی کنترل ارتفاع و عرض تاج برنامه داشته باشید.
درختی که بدون فرمدهی رشد کند، فضای بیشتری اشغال میکند. در مقابل، تاجی که ساختار مشخص دارد، نور را بهتر دریافت میکند و شاخههای بارده جای مناسبتری پیدا میکنند.
هرس شدید و ناگهانی راهکار مناسبی برای یک باغ متراکم نیست. بهتر است باغدار از همان ابتدای رشد، شاخههای رقیب و مزاحم را مدیریت کند تا حجم تاج به شکل کنترلشده افزایش پیدا کند.
فاصله کاشت چه ارتباطی با بیماری و تهویه تاج دارد؟
تراکم بالای تاج، حرکت هوا میان شاخهها را محدود میکند. بعد از آبیاری یا بارندگی، خشک شدن سریعتر سطح برگ و شاخه اهمیت زیادی دارد. اگر تاج بسیار فشرده باشد، رطوبت مدت بیشتری در فضای داخلی باقی میماند و شرایط برای برخی بیماریها مساعدتر میشود.
فاصله بیشتر بین درختان گردش هوا را آسانتر میکند، اما باز هم هرس نقش مهمی دارد. یک درخت با تاج بسیار متراکم حتی در فاصله ۱۰×۱۰ نیز داخل تاج تاریک و کمتهویه خواهد داشت.
بنابراین هنگام انتخاب فاصله، فقط فاصله تنهها را نبینید. فضای واقعی تاج در سنین باردهی معیار مهمتری برای ارزیابی آینده باغ است.
آیا فاصله ۷×۷ همیشه اشتباه است؟
خیر. فاصله ۷×۷ در شرایط مناسب میتواند انتخاب قابل قبولی باشد. اگر رقم رشد متوسط داشته باشد، پایه قدرت زیادی نداشته باشد و باغدار برنامه هرس منظم داشته باشد، این آرایش میتواند فضای مناسبی ایجاد کند.
در برخی باغها نیز باغدار از ابتدا قصد دارد مدیریت تاج را به شکل فشرده انجام دهد. در چنین شرایطی فاصله کمتر ممکن است بخشی از برنامه طراحی باغ باشد. مشکل زمانی رخ میدهد که باغدار بدون شناخت رشد رقم، فقط به دلیل افزایش تعداد درختان سراغ تراکم بالا برود.
اگر هدف، احداث باغی با عمر طولانی و کمترین تغییر در آرایش اولیه باشد، بهتر است اندازه نهایی تاج را جدیتر در محاسبات وارد کنید.
چه زمانی فاصله ۱۰×۱۰ منطقیتر میشود؟
درختان پررشد، تاجهای گسترده و باغهایی که ماشینآلات بزرگ وارد آنها میشوند، معمولاً به فضای بیشتری نیاز دارند. فاصله ۱۰×۱۰ برای چنین شرایطی امکان مانور بیشتری ایجاد میکند.
باغدار همچنین باید آینده باغ را در نظر بگیرد. درختی که امروز یک نهال باریک است، چند سال بعد تنه و تاج بسیار بزرگتری خواهد داشت. اگر شبکه کاشت بر اساس اندازه فعلی نهال طراحی شود، در آینده فضای کافی باقی نمیماند.
در باغهای سنتی و درختان با عمر طولانی، فاصله بیشتر گاهی مدیریت را آسانتر میکند. هزینه هرس، برداشت و دسترسی به تاج نیز در طراحی نهایی نقش دارد.
هزینه نهال را جدا از هزینه آینده باغ نبینید
در زمان احداث باغ، تعداد نهال یکی از نخستین هزینههایی است که توجه باغدار را جلب میکند. قیمت نهال به رقم، پایه، سن، کیفیت ریشه و شرایط پرورش بستگی دارد، اما این مبلغ فقط بخشی از هزینه واقعی احداث باغ است.
فاصله ۷×۷ تعداد نهال بیشتری نیاز دارد. همین موضوع هزینه اولیه را افزایش میدهد، اما اگر باغدار بتواند از تراکم بالاتر به شکل اصولی بهره بگیرد، بخشی از این هزینه در قالب ظرفیت بیشتر باغ معنا پیدا میکند.
در فاصله ۱۰×۱۰، تعداد نهال کمتر است و سرمایه اولیه پایینتر میآید. در مقابل، باغدار باید فضای خالی بیشتر را مدیریت کند و ممکن است در سالهای ابتدایی از ظرفیت کامل زمین بهره نگیرد.
محاسبه اقتصادی زمانی دقیقتر خواهد بود که این موارد کنار هم قرار بگیرند:
- تعداد نهال مورد نیاز
- هزینه آمادهسازی زمین
- هزینه آبیاری
- هزینه هرس سالانه
- هزینه سمپاشی و تغذیه
- هزینه برداشت
- امکان ورود ماشینآلات
- عمر مفید باغ
- ظرفیت تولید در سنین باردهی
انتخاب نهال مناسب، قبل از طراحی شبکه کاشت انجام میشود
شبکه کاشت زمانی معنا پیدا میکند که باغدار بداند چه درختی قرار است داخل آن قرار بگیرد. انتخاب رقم و پایه، قدرت رشد آینده را مشخص میکند و همین موضوع روی فاصله بین درختان اثر دارد.
اگر باغدار هنوز رقم نهایی را مشخص نکرده باشد، تعیین فاصله دقیق کار درستی نیست. ابتدا باید ویژگیهای رشد رقم مشخص شود و سپس شبکه کاشت بر اساس اندازه تاج و شیوه مدیریت طراحی شود.
در مرحله تهیه نهال نیز خرید نهال باید همراه با بررسی رقم، پایه، سلامت ظاهری و تناسب آن با اقلیم منطقه باشد. نهال مناسب فقط درختی نیست که ظاهر خوبی دارد؛ باید با نقشه باغ و هدف تولید نیز هماهنگ باشد.
نقش نهالستان در طراحی اشتباه یا درست باغ
بسیاری از مشکلات فاصله کاشت از زمانی شروع میشوند که باغدار پیش از انتخاب رقم و پایه، شبکه کاشت را قطعی میکند. یک نهالستان معتبر باید اطلاعات مربوط به رشد رقم، پایه و شرایط مناسب کشت را در اختیار باغدار قرار دهد تا تصمیم نهایی فقط بر اساس تعداد نهال نباشد.
مشاوره قبل از تهیه نهال میتواند به باغدار کمک کند تا بین تراکم بالا و فاصله باز، انتخاب دقیقتری داشته باشد. همچنین شناخت هدف باغ اهمیت دارد؛ باغی که برای برداشت مکانیزه طراحی میشود، نیاز متفاوتی با باغ کوچک خانوادگی دارد.
در نهایت، طراحی باغ باید بین سه عامل تعادل برقرار کند: توان رشد درخت، فضای مورد نیاز تاج و امکانات مدیریتی باغدار. هرچه این سه عامل هماهنگتر باشند، احتمال بروز مشکل در سالهای بعد کمتر خواهد شد.
یک روش ساده برای انتخاب بین ۷×۷ و ۱۰×۱۰
اگر هنوز برای طراحی باغ مردد هستید، ابتدا به این چند پرسش پاسخ دهید. پاسخها تصویر روشنتری از تراکم مناسب به شما میدهند:
- رقم انتخابی رشد قوی دارد یا متوسط؟
- تاج بالغ درخت حدوداً چه ابعادی خواهد داشت؟
- آیا هرس منظم و حرفهای انجام میدهید؟
- آیا تراکتور یا ماشینآلات برداشت وارد باغ میشوند؟
- هدف شما تولید تجاری است یا مصرف خانوادگی؟
- آیا قصد دارید باغ برای چند دهه بدون تغییر شبکه فعالیت کند؟
- شرایط نورگیری زمین چگونه است؟
- آیا امکان مدیریت دقیق تاج در سالهای بعد را دارید؟
اگر پاسخ بیشتر پرسشها به رشد قوی، تاج بزرگ، ماشینآلات سنگین و مدیریت بلندمدت اشاره کند، فاصله بازتر ارزش بررسی بیشتری دارد. اگر رقم رشد کنترلشده داشته باشد و مدیریت تاج دقیق باشد، فاصله متراکمتر نیز میتواند در برنامه قرار بگیرد.
مشاوره تخصصی برای انتخاب و خرید نهال گردو
برای دریافت خدمات مشاورهای درباره خرید نهال اصلاح شده و نهالهای شناسنامهدار، همچنین آشنایی با روش صحیح کاشت گردو و انتخاب نهال مناسب، اهمیت زیادی دارد. کارشناسان نهالستان گردو پیوندی کرج میتوانند با توجه به شرایط اقلیمی منطقه، میزان سرمای زمستان، زمان گلدهی، نوع خاک، فضای کشت و هدف شما از احداث باغ، برای انتخاب نهال مناسب راهنمایی لازم را ارائه دهند.
نهالستان گردو پیوندی کرج علاوه بر تخصص در تولید گردو، ارقام مختلف نهال میوه را نیز با هدف تأمین نیاز باغداران و علاقهمندان به کشت انواع درختان میوه عرضه میکند. برای انتخاب بین ارقام مختلف، توجه به اقلیم، کیفیت نهال، زمان کاشت و هدف باغ اهمیت دارد. دریافت مشاوره پیش از سفارش میتواند مسیر انتخاب نهال و شروع کاشت را برای باغدار روشنتر کند.
فاصله کاشت نامناسب ممکن است امروز مشکل خاصی ایجاد نکند، اما چند سال بعد با بسته شدن تاجها، کاهش نور و دشوار شدن عملیات باغی خودش را نشان دهد. برای آشنایی بیشتر با این موضوع، مقاله فاصله چاله تا چاله گردو را بخوانید.
جمعبندی
انتخاب فاصله کاشت، تصمیمی برای امروز نیست؛ شما باید آن را با تصویری که از باغ در سالهای آینده دارید مشخص کنید. فاصله ۷×۷ تعداد درخت بیشتری در اختیار باغدار قرار میدهد و در سالهای ابتدایی فضای زمین را متراکمتر میکند، اما رشد تاجها در سالهای بعد اهمیت هرس و کنترل فضای بین درختان را افزایش میدهد. در فاصله ۱۰×۱۰، هر درخت فضای بازتری برای توسعه تاج دارد و دسترسی به ردیفها راحتتر خواهد بود، اما تعداد درختان در هکتار کاهش پیدا میکند و بخشی از زمین در سالهای نخست خالی میماند.
شناسنامه مقاله :
نویسنده : مهندس نیلوفر محمدی ، کارشناس ارشد باغبانی
نوشته شده توسط : دکتر سارا تهرانی
بازبینی علمی : تیم مرکز تخصصی نهالستان گردو پیوندی کرج / gerdo.org
اخرین به روزرسانی : 1405/06/30