- نهال گردو
- نهال پسته
- نهال بادام
- نهال گلابی
- نهال زیتون
- نهال فندق
- نهال آلبالو
- نهال انار
- نهال انگور
- نهال بلوبری
- نهال سیب
- نهال گیلاس
- نهال شاه بلوط
- نهال شلیل
- نهال نارنگی
- نهال شاه توت
- نهال سنجد
- نهال زرشک
- نهال سماق
- نهال نارنج
- نهال انجیر
- نهال موز
- نهال آناناس
- نهال زغال اخته
- نهال لیموترش
- نهال لیموشیرین
- نهال زردآلو
- نهال خرمالو
- نهال گوجه سبز
- نهال ازگیل
- نهال زالزالک
- نهال چیکو
- نهال گواوا
- نهال پاپایا
- نهال توت موزی
- نهال گریپ فروت
- نهال توت
- نهال کیوی
- نهال آلو
- نهال تمشک
- نهال کنار
- نهال پوملو
- نهال کامکوات
- نهال انبه
- نهال هلو
- نهال پرتقال
- نهال فلفل سیاه
- نهال به
- نهال عناب
پیوند تاپ‌ورکینگ روی گردوی ۵۰ ساله محلی؛ از درخت بی‌خاصیت ۱۰۰ کیلو چندلر بگیرید!
پیوند تاپ‌ورکینگ روی گردوی ۵۰ ساله محلی؛ از درخت بی‌خاصیت ۱۰۰ کیلو چندلر بگیرید!
یک گردوی ۵۰ ساله محلی همیشه به معنای یک درخت کم‌ارزش نیست. بسیاری از درختان قدیمی، ریشه و تنه قدرتمندی دارند اما رقم آن‌ها محصول اقتصادی مناسبی تولید نمی‌کند. در چنین شرایطی، قطع درخت و کاشت نهال جوان تنها گزینه نیست. روش پیوند تاپ‌ورکینگ می‌تواند تاج یک درخت قدیمی را به رقم مطلوب تغییر دهد و از توان ریشه و تنه موجود برای شروع یک رقم جدید کمک بگیرد. اگر شرایط درخت مناسب باشد، باغدار می‌تواند به‌جای چند سال انتظار برای رشد یک نهال جوان، از اسکلت موجود استفاده کند و مسیر تغییر رقم را کوتاه‌تر کند.
البته عبارت «از درخت ۵۰ ساله، ۱۰۰ کیلو چندلر بگیرید» نباید به‌عنوان یک وعده قطعی برداشت تلقی شود. مقدار محصول به سلامت ریشه، حجم تاج، اقلیم، گرده‌افشانی، مدیریت آب، تغذیه، تراکم کاشت، سن شاخه‌ها و توان واقعی رقم جدید بستگی دارد. تاپ‌ورکینگ یک تکنیک اصلاح رقم روی درخت مستقر است، نه روشی برای ساختن محصول بالا از هیچ. اگر پایه سالم باشد و اجرای پیوند با انتخاب درست پیوندک و مدیریت مناسب بعد از پیوند همراه شود، این روش می‌تواند یک درخت قدیمی کم‌بازده را به پروژه‌ای اقتصادی‌تر تبدیل کند.
درختانی که دیگر توان رشد مناسبی ندارند یا تنه و ریشه آن‌ها آسیب جدی دیده است، شرایط متفاوتی دارند و ادامه کار روی چنین پایه‌ای همیشه توجیه اقتصادی ندارد. در این وضعیت، باغدار می‌تواند هزینه احیای درخت را با احداث یک درخت جوان مقایسه کند و بر اساس شرایط باغ تصمیم بگیرد. اگر جایگزینی گزینه مناسب‌تری باشد، فروش نهال گردو سالم و سازگار با اقلیم منطقه می‌تواند مسیر تازه‌ای برای بازسازی تدریجی باغ ایجاد کند؛ به‌ویژه زمانی که رقم، پایه و کیفیت نهال با هدف تولید باغدار هماهنگ باشد.
چرا یک گردوی ۵۰ ساله محلی هنوز می‌تواند ارزش سرمایه‌گذاری داشته باشد؟
درخت قدیمی معمولاً یک مزیت مهم دارد که نهال تازه‌کاشته از آن برخوردار نیست؛ سیستم ریشه آن سال‌ها برای همان خاک توسعه پیدا کرده است. تنه نیز استقرار کامل دارد و تاج درخت بخش زیادی از فضای باغ را در اختیار گرفته است. اگر این ساختار سالم باشد، تغییر رقم از طریق پیوند می‌تواند راهی برای استفاده دوباره از سرمایه‌ای باشد که طی چند دهه درخت ساخته است.
با این حال، سن بالا به‌تنهایی دلیل مناسبی برای تاپ‌ورکینگ نیست. ابتدا باید تنه، طوقه، شاخه‌های اصلی و وضعیت رشد سالانه درخت بررسی شوند. پوسیدگی گسترده، بیماری‌های تنه، ضعف شدید ریشه یا مشکلات جدی در محل اتصال تنه و ریشه می‌توانند ارزش اجرای پروژه را کاهش دهند. درختی که هر سال رشد کمی دارد یا بخش بزرگی از تاج آن خشک می‌شود، الزاماً گزینه خوبی برای تغییر رقم نیست.
اگر درخت سالم باشد اما محصول محلی ارزش اقتصادی پایینی داشته باشد، ماجرا فرق می‌کند. در این حالت باغدار یک اسکلت زنده و مستقر در اختیار دارد و می‌تواند به‌جای حذف کامل آن، درباره تغییر رقم تصمیم بگیرد.
تاپ‌ورکینگ گردو دقیقاً چه تفاوتی با کاشت نهال جدید دارد؟
کاشت نهال یعنی باغدار از یک سیستم ریشه و تنه جوان شروع می‌کند و باید چند سال برای شکل‌گیری تاج و رسیدن درخت به ظرفیت تولید مناسب صبر کند. در تاپ‌ورکینگ، باغدار رقم جدید را روی درختی که قبلاً رشد کرده قرار می‌دهد. به همین دلیل، سرعت تشکیل تاج جدید و ورود به مرحله باردهی می‌تواند با کاشت یک نهال تازه تفاوت زیادی داشته باشد.
در منابع آموزشی دانشگاه کالیفرنیا، تاپ‌گرافتینگ برای گردوهای قدیمی نیز مطرح شده و روش‌های مختلف پیوند برای اندازه‌های متفاوت شاخه معرفی شده‌اند. شاخه‌های بزرگ‌تر معمولاً به روش‌های مناسب پیوند روی پوست یا روش‌های مشابه نیاز دارند، در حالی که شاخه‌های جوان‌تر گزینه‌های دیگری پیش روی باغدار می‌گذارند.
این تفاوت باعث می‌شود تصمیم بین «حذف درخت» و «تغییر رقم» فقط بر اساس سن گرفته نشود. اگر پایه ارزشمند باشد، تاپ‌ورکینگ می‌تواند عمر اقتصادی درخت را در مسیر جدید ادامه دهد.
آیا واقعاً می‌توان یک گردوی محلی را به چندلر تبدیل کرد؟
از نظر فنی، امکان تغییر رقم یک درخت گردو با پیوند وجود دارد و منابع ترویجی دانشگاه کالیفرنیا نیز آموزش تاپ‌ورکینگ گردوهای مسن را منتشر کرده‌اند. در این روش، پیوندک رقم موردنظر روی شاخه‌های مناسب درخت قدیمی قرار می‌گیرد تا رشد جدید از رقم انتخاب‌شده شکل بگیرد.
اما «تبدیل درخت» با «تغییر ژنتیک ریشه» تفاوت دارد. ریشه و بخش‌های پایین‌تر درخت همان پایه قبلی باقی می‌مانند و فقط تاج جدید از پیوندک رقم موردنظر شکل می‌گیرد. بنابراین اگر هدف، تولید چندلر باشد، باید پیوندک سالم و اصیل چندلر انتخاب شود و پیوند را روی شاخه‌هایی اجرا کرد که توان تغذیه و رشد مناسب دارند.
همچنین رقم جدید از شرایط ریشه قبلی تأثیر می‌گیرد. سلامت خاک، وضعیت آبیاری، بیماری‌های ریشه و قدرت سیستم ریشه همچنان اهمیت خود را حفظ می‌کنند. به همین دلیل، تاپ‌ورکینگ را نباید راهی برای حذف تمام محدودیت‌های درخت قدیمی دانست.
مهم‌ترین شرط موفقیت تاپ‌ورکینگ، انتخاب درخت مناسب است
قبل از اینکه اره و ابزار پیوند را آماده کنید، خود درخت را ارزیابی کنید. یک درخت ۵۰ ساله ممکن است ظاهر بزرگی داشته باشد اما در داخل تنه یا ریشه مشکل جدی ایجاد شده باشد. چنین درختی حتی با پیوندک عالی نیز نتیجه اقتصادی مورد انتظار را ارائه نمی‌دهد.
برای انتخاب درخت مناسب، این نشانه‌ها اهمیت بیشتری دارند:
- تنه اصلی بدون پوسیدگی گسترده باشد
- طوقه علائم جدی بیماری یا خفگی نداشته باشد
- رشد شاخه‌های جوان هنوز قدرت مناسبی داشته باشد
- تاج درخت بخش قابل‌توجهی از شاخه‌های زنده را حفظ کرده باشد
- سابقه محصول‌دهی درخت نشان دهد که سیستم ریشه توان تغذیه تاج را دارد
- بیماری‌های خطرناک تنه و ریشه در درخت مشاهده نشود
بررسی بیماری اهمیت ویژه‌ای دارد. UC IPM درباره بلک‌لاین گردو هشدار می‌دهد و توصیه می‌کند برای درختان مستقر، انتخاب مواد پیوندی از درختان سالم و عاری از ویروس اهمیت داشته باشد.
پیوندک چندلر را چگونه انتخاب کنیم تا نتیجه خراب نشود؟
پیوندک قلب پروژه تاپ‌ورکینگ است. اگر پیوندک کیفیت ژنتیکی مناسبی نداشته باشد، تمام زحمت اجرای پیوند زیر سؤال می‌رود. باغدار باید چوب پیوند را از درختی سالم، شناخته‌شده و دارای عملکرد مناسب انتخاب کند. زمان برداشت پیوندک، شرایط نگهداری و تازگی چوب نیز روی موفقیت اتصال اثر می‌گذارند.
مواد پیوندی را از درختی انتخاب کنید که رقم آن کاملاً مشخص باشد. اگر هدف تولید چندلر است، انتخاب چوب از یک درخت ناشناس با ظاهر مشابه چندلر ریسک بالایی دارد. اختلاف رقم ممکن است چند سال بعد و هنگام مشاهده زمان برگ‌دهی، شکل میوه، کیفیت مغز یا زمان برداشت مشخص شود.
در یک پروژه حرفه‌ای، اصالت رقم از خود عملیات پیوند مهم‌تر است. پیوندکار می‌تواند اتصال را به‌درستی انجام دهد، اما اگر پیوندک رقم موردنظر نباشد، نتیجه نهایی نیز با هدف باغدار فاصله خواهد داشت.
بهترین زمان برای اجرای تاپ‌ورکینگ گردوی قدیمی چه موقع است؟
زمان پیوند به روش مورد استفاده و وضعیت فعالیت درخت بستگی دارد. یکی از نکات مهم در پیوند شاخه‌های بزرگ، جداشدن مناسب پوست از چوب است. منابع آموزشی UC ANR نیز برای پیوند پوست روی شاخه‌های بزرگ به زمان مناسب جریان شیره و جداشدن پوست اشاره می‌کنند.
در عمل، پیوندکار باید وضعیت درخت را در همان منطقه بررسی کند و زمان عملیات را با مرحله رشد هماهنگ سازد. اجرای زودهنگام یا دیرهنگام می‌تواند احتمال موفقیت را کاهش دهد. شرایط دمایی، شروع فعالیت شیره و وضعیت چوب پیوند نیز روی انتخاب زمان اثر دارند.
بهتر است قبل از اجرای گسترده، وضعیت چند شاخه و امکان جداشدن مناسب پوست بررسی شود. این کار ریسک پروژه را پایین می‌آورد و به پیوندکار اجازه می‌دهد روش مناسب را انتخاب کند.
روی درخت ۵۰ ساله چند محل پیوند ایجاد کنیم؟
پاسخ این سؤال به قطر شاخه‌ها، حجم تاج و قدرت درخت بستگی دارد. اجرای تعداد زیادی پیوند روی یک‌باره می‌تواند فشار زیادی به سیستم درخت وارد کند. از طرف دیگر، تعداد بسیار کم پیوند نیز ممکن است تاج جدید را به‌آرامی توسعه دهد.
یک روش منطقی، حفظ بخشی از شاخه‌های زنده به‌عنوان پشتوانه رشد و اجرای پیوند روی شاخه‌های منتخب است. پس از شروع رشد پیوندک‌ها، باغدار می‌تواند به‌تدریج تاج جدید را شکل دهد و شاخه‌های نامطلوب را کنار بزند.
در این مرحله عجله نتیجه خوبی ندارد. پیوند موفق باید فرصت کافی برای جوش‌خوردن و رشد اولیه داشته باشد. حفاظت مکانیکی از پیوندها نیز اهمیت زیادی دارد؛ باد، پرندگان و وزن رشد جدید می‌توانند پیوند تازه را آسیب بزنند.
چرا بعد از پیوند نباید شاخه قدیمی را فوراً حذف کنیم؟
درخت قدیمی برای مدتی به برگ‌های موجود خود نیاز دارد. برگ‌ها انرژی تولید می‌کنند و سیستم ریشه همچنان به فعالیت طبیعی خود ادامه می‌دهد. اگر باغدار همه شاخه‌های قدیمی را در یک مرحله حذف کند، تعادل بین ریشه و تاج به‌هم می‌خورد و فشار بیشتری به درخت وارد می‌شود.
بهتر است حذف شاخه‌های قدیمی مرحله‌ای باشد و رشد پیوندک‌ها در تصمیم‌های بعدی نقش داشته باشد. وقتی پیوندک رشد قدرتمند خود را نشان داد، پیوندکار می‌تواند به‌تدریج فضای بیشتری برای تاج جدید ایجاد کند.
هدف اصلی این مرحله، انتقال آرام درخت از رقم قدیمی به رقم جدید است. چنین مدیریتی به درخت فرصت می‌دهد سیستم ریشه قدرتمند خود را با تاج تازه هماهنگ کند.
از یک درخت قدیمی ۱۰۰ کیلو چندلر چقدر واقع‌بینانه است؟
عدد ۱۰۰ کیلو برای عنوان جذاب است، اما نباید آن را تضمین برداشت دانست. مقدار محصول یک درخت به عوامل متعددی مانند رقم، سن، اندازه تاج، شرایط اقلیمی، گرده‌افشانی، آب، تغذیه و مدیریت باغ وابسته است. حتی دو درخت هم‌سن با رقم مشابه ممکن است عملکرد یکسانی نداشته باشند.
پژوهش‌های دانشگاهی نیز عملکرد چندلر را در شرایط مختلف ریشه و پایه بررسی کرده‌اند و تفاوت رشد، عملکرد و کیفیت را در تیمارهای مختلف نشان داده‌اند.
بنابراین هدف منطقی‌تر این است که تاپ‌ورکینگ را برای افزایش ظرفیت اقتصادی درخت بررسی کنیم، نه اینکه یک عدد ثابت را برای هر درخت وعده بدهیم. اگر درخت قدیمی سالم باشد و شرایط باغ مناسب باشد، تغییر رقم می‌تواند ارزش تولیدی آن را بالا ببرد.
چندلر روی چه درختانی ارزش تاپ‌ورکینگ دارد؟
اگر درخت محلی تاج سالم، ریشه قوی و تنه مناسب داشته باشد، تغییر رقم می‌تواند گزینه جذابی باشد. با این حال، سازگاری اقلیمی رقم چندلر را نیز باید بررسی کرد. یک رقم زمانی ارزش سرمایه‌گذاری دارد که زمان برگ‌دهی، نیاز سرمایی، زمان برداشت و شرایط آب‌وهوایی آن با منطقه هماهنگ باشد.
برای مناطقی که سرمای دیررس اهمیت زیادی دارد، ویژگی دیرگل بودن یک رقم می‌تواند در انتخاب رقم جدید نقش داشته باشد. با این حال، نهال گردو دیرگل یا پیوندک دیرگل نیز مصونیت کامل در برابر تمام مشکلات اقلیمی ایجاد نمی‌کند و باغدار باید شرایط واقعی منطقه را در نظر بگیرد.
از سوی دیگر، اگر درخت پایه از نظر ریشه و تنه شرایط خوبی داشته باشد، اجرای پیوند روی آن می‌تواند نسبت به حذف کامل درخت مزیت اقتصادی ایجاد کند. تصمیم نهایی باید بر اساس ارزیابی خود درخت و هدف تولید گرفته شود.
آیا تاپ‌ورکینگ از خرید یک نهال جدید ارزان‌تر تمام می‌شود؟
مقایسه هزینه‌ها فقط با نگاه به مبلغ خرید انجام نمی‌گیرد. یک نهال جدید هزینه تهیه، کاشت، آبیاری، مراقبت، شکل‌دهی تاج و چند سال انتظار برای رسیدن به تولید مناسب دارد. درخت قدیمی بخش زیادی از مسیر رشد را پشت سر گذاشته است و سیستم ریشه آن در خاک مستقر شده است.
در مقابل، تاپ‌ورکینگ نیز هزینه اجرای پیوند، تهیه پیوندک، مراقبت از محل اتصال، هرس مرحله‌ای و شکل‌دهی تاج جدید را دارد. اگر اجرای پیوند موفق نشود، باغدار ممکن است دوباره هزینه و زمان صرف کند.
به همین دلیل، هنگام قیمت نهال باید هزینه چند سال اول باغ را نیز در نظر گرفت. گاهی یک نهال جوان انتخاب بهتری است و گاهی حفظ درخت قدیمی و تغییر رقم، سرمایه موجود باغ را بهتر حفظ می‌کند.
چه زمانی کاشت نهال جدید انتخاب منطقی‌تری از تاپ‌ورکینگ است؟
هر درخت قدیمی ارزش حفظ کردن ندارد. اگر تنه پوسیده باشد، ریشه آسیب جدی دیده باشد یا بیماری‌های مزمن بخش‌های اصلی درخت را درگیر کرده باشند، اجرای پیوند می‌تواند فقط هزینه بیشتری روی یک پایه ضعیف ایجاد کند.
در چنین شرایطی، حذف درخت و جایگزینی آن با یک نهال سالم تصمیم منطقی‌تری خواهد بود. باغدار باید پیش از انتخاب روش، سلامت پایه را ارزیابی کند و سپس درباره احیای درخت یا احداث درخت جدید تصمیم بگیرد. برای باغی که هدف آن تولید تجاری است، خرید نهال سالم و سازگار نیز می‌تواند گزینه مناسبی باشد؛ مخصوصاً زمانی که درخت قدیمی دیگر ظرفیت رشد مطلوب ندارد.
نهال پیوندی چه تفاوتی با تاپ‌ورکینگ یک درخت قدیمی دارد؟
هر دو روش از پیوند برای ایجاد رقم مطلوب استفاده می‌کنند، اما نقطه شروع آن‌ها متفاوت است. در نهال پیوندی، باغدار یک گیاه جوان با پایه و پیوند مشخص می‌کارد. در تاپ‌ورکینگ، پیوندکار رقم جدید را روی سیستم ریشه و تنه یک درخت مستقر قرار می‌دهد.
نهال گردو پیوندی معمولاً از ابتدا با هدف احداث باغ جدید انتخاب می‌شود، در حالی که تاپ‌ورکینگ بیشتر برای تغییر رقم درخت موجود کاربرد دارد. انتخاب بین این دو روش به سلامت درخت، هزینه، زمان موردنظر برای تولید و شرایط زمین بستگی دارد.
منابع ترویجی UC ANR نیز روش‌های مختلف پیوند گردو را بر اساس اندازه درخت و شاخه آموزش می‌دهند و برای درختان قدیمی روش‌های تاپ‌ورکینگ را معرفی می‌کنند.
مهم‌ترین اشتباهات باغداران هنگام اجرای تاپ‌ورکینگ گردو
تاپ‌ورکینگ به مهارت عملی نیاز دارد و چند اشتباه ساده می‌تواند درصد موفقیت را کاهش دهد. انتخاب چوب نامناسب، زمان‌بندی اشتباه یا حذف شدید تاج درخت از جمله خطاهایی هستند که باید از آن‌ها دوری کرد.
اشتباه‌های رایج شامل این موارد است:
- انتخاب پیوندک از درخت ناشناس
- اجرای پیوند روی شاخه‌های بیمار یا ضعیف
- حذف بیش از حد تاج در یک مرحله
- بی‌توجهی به محافظت از پیوندک تازه
- عدم کنترل رشد شاخه‌های رقیب
- آبیاری نامناسب پس از اجرای پیوند
- انتخاب رقم بدون توجه به اقلیم منطقه
- انتظار برداشت بالا در اولین فصل رشد
در پروژه‌های قدیمی، صبر اهمیت زیادی دارد. رشد پیوندک‌ها را در طول فصل دنبال کنید و بعد از مشخص‌شدن شاخه‌های قوی، شکل‌دهی تاج جدید را ادامه دهید.
چگونه یک باغدار برای اجرای تاپ‌ورکینگ، پیوندکار مناسب پیدا کند؟
نتیجه تاپ‌ورکینگ فقط به انتخاب رقم وابسته نیست. مهارت فردی که برش‌ها را ایجاد می‌کند، پیوندک را در جای مناسب قرار می‌دهد و اتصال را محافظت می‌کند نیز اهمیت بالایی دارد. یک پیوندکار باتجربه باید بتواند درباره قطر شاخه، روش پیوند، زمان مناسب، تعداد پیوندها و برنامه مراقبت بعد از عملیات توضیح روشنی ارائه دهد. بهتر است پیش از اجرای کار، نمونه‌های قبلی یا تجربه عملی فرد را بررسی کنید.
همچنین محل اجرای پیوند باید از نظر بیماری و سلامت چوب بررسی شود. UC IPM بر انتخاب مواد پیوندی سالم و عاری از ویروس برای تاپ‌ورکینگ درختان مستقر تأکید دارد.
مشاوره تخصصی برای انتخاب و خرید نهال
برای دریافت خدمات مشاوره‌ای درباره خرید نهال اصلاح شده و نهال‌های شناسنامه‌دار، همچنین آشنایی با روش صحیح کاشت گردو و انتخاب نهال مناسب، اهمیت زیادی دارد. کارشناسان نهالستان گردو پیوندی کرج می‌توانند با توجه به شرایط اقلیمی منطقه، میزان سرمای زمستان، زمان گلدهی، نوع خاک، فضای کشت و هدف شما از احداث باغ، برای انتخاب نهال مناسب راهنمایی لازم را ارائه دهند.
نهالستان گردو پیوندی کرج علاوه بر تخصص در تولید گردو، ارقام مختلف نهال میوه را نیز با هدف تأمین نیاز باغداران و علاقه‌مندان به کشت انواع درختان میوه عرضه می‌کند. برای انتخاب بین ارقام مختلف، توجه به اقلیم، کیفیت نهال، زمان کاشت و هدف باغ اهمیت دارد. دریافت مشاوره پیش از سفارش می‌تواند مسیر انتخاب نهال و شروع کاشت را برای باغدار روشن‌تر کند.
جمع‌بندی
پیوند تاپ‌ورکینگ می‌تواند برای یک گردوی قدیمی و سالم، راهی برای تغییر رقم و استفاده دوباره از سیستم ریشه و اسکلت موجود باشد. اگر تنه، طوقه و ریشه سلامت مناسبی داشته باشند، باغدار می‌تواند به‌جای حذف کامل درخت، رقم جدیدی مانند چندلر را روی شاخه‌های مناسب مستقر کند. منابع دانشگاهی نیز تاپ‌ورکینگ گردوهای قدیمی و استفاده از روش‌های مختلف پیوند روی شاخه‌های بزرگ را به‌عنوان یک روش عملی معرفی کرده‌اند.
با این حال، عدد ۱۰۰ کیلو چندلر را نباید نتیجه تضمین‌شده هر درخت دانست. عملکرد نهایی به سلامت پایه، حجم تاج، اقلیم، آب، تغذیه، گرده‌افشانی و مدیریت باغ بستگی دارد. بهترین تصمیم زمانی شکل می‌گیرد که باغدار ابتدا سلامت درخت ۵۰ ساله را ارزیابی کند و سپس بین تاپ‌ورکینگ، احیای درخت یا کاشت نهال جدید انتخاب کند.
شناسنامه مقاله :
نویسنده : مهندس نیلوفر محمدی ، کارشناس ارشد باغبانی
نوشته شده توسط : دکتر سارا تهرانی
بازبینی علمی : تیم مرکز تخصصی نهالستان گردو پیوندی کرج / gerdo.org
اخرین به روزرسانی : 1405/06/31