مقالات

چرا بادام‌ها بعد از تشکیل چاقاله روی شاخه خشک می‌شوند و می‌ریزند؟

چاقاله‌های بادام خشک‌شده روی شاخه + بررسی علت ریزش میوه پس از تشکیل.

چرا بادام‌ها بعد از تشکیل چاقاله روی شاخه خشک می‌شوند و می‌ریزند؟

تشکیل چاقاله بادام معمولاً یکی از نشانه‌های امیدوارکننده برای باغدار است؛ زیرا بعد از پایان گلدهی، میوه‌های کوچک روی شاخه ظاهر می‌شوند و مسیر محصول‌دهی درخت شکل می‌گیرد. با این حال، گاهی همین چاقاله‌ها چند هفته بعد شروع به چروک شدن می‌کنند، رنگشان تغییر می‌کند و در نهایت از شاخه جدا می‌شوند. این اتفاق همیشه به معنی کم‌آبی نیست و عوامل مختلفی مانند ضعف تلقیح، نوسان رطوبت، سرمای ناگهانی، تغذیه نامتعادل، فعالیت آفات و بیماری‌ها می‌توانند در ریزش میوه‌های جوان نقش داشته باشند.

زمانی که چاقاله بادام روی شاخه خشک می‌شود، باید پیش از هر اقدامی خود میوه، برگ، شاخه و خاک اطراف درخت را بررسی کنید. افزایش ناگهانی آبیاری یا کوددهی بدون شناخت علت، لزوماً مشکل را حل نمی‌کند. حتی در بعضی شرایط، چنین واکنشی فشار بیشتری به ریشه و اندام‌های هوایی وارد می‌کند. تشخیص زمان شروع ریزش و مشاهده نشانه‌های همراه، مسیر پیدا کردن علت اصلی را کوتاه‌تر می‌کند.

این موضوع فقط به درختان باغ‌های قدیمی مربوط نیست و هنگام احداث باغ جدید نیز اهمیت دارد. اگر رقم بادام با اقلیم منطقه سازگاری نداشته باشد یا نهال از پایه و ریشه سالم برخوردار نباشد، درخت در مراحل حساس تشکیل میوه فشار بیشتری تحمل می‌کند. به همین دلیل، هنگام بررسی قیمت نهال بادام بهتر است فقط عدد درج‌شده در لیست فروش را معیار قرار ندهید و عواملی مانند اصالت رقم، سلامت ریشه، کیفیت پیوند و سازگاری نهال با شرایط منطقه را هم در نظر بگیرید.

چرا چاقاله بادام بعد از تشکیل ناگهان خشک می‌شود؟

درخت بادام پس از گلدهی، بخش قابل توجهی از انرژی خود را برای حفظ میوه‌های تازه تشکیل‌شده مصرف می‌کند. در این مرحله، هر اختلالی که انتقال آب، مواد غذایی یا ترکیبات فتوسنتزی را کاهش دهد، می‌تواند رشد میوه را متوقف کند. چاقاله ابتدا رشد طبیعی خود را از دست می‌دهد، سپس حالت نرم یا چروکیده پیدا می‌کند و در صورت ادامه تنش، خشک می‌شود.

گاهی باغدار فقط آخرین مرحله یعنی ریزش را می‌بیند و تصور می‌کند میوه بدون دلیل از بین رفته است. در حالی که فرآیند ضعف معمولاً چند روز یا چند هفته قبل آغاز شده است. به همین دلیل، پیدا کردن اولین تغییر در رنگ، اندازه یا بافت میوه اهمیت بیشتری از شمارش چاقاله‌های ریخته‌شده دارد.

اولین سرنخ را از ظاهر چاقاله‌های خشک‌شده پیدا کنید

ظاهر میوه جوان اطلاعات زیادی درباره علت ریزش در اختیار باغدار می‌گذارد. چاقاله‌ای که به‌تدریج چروک می‌شود، با میوه‌ای که ناگهان سیاه شده یا از محل اتصال خود آسیب دیده، یک وضعیت مشابه ندارد. بررسی دقیق همین تفاوت‌ها می‌تواند دامنه احتمالات را محدود کند.

به چند نشانه زیر توجه کنید:

  • چاقاله ابتدا کوچک می‌ماند و سپس چروک می‌شود.
  • میوه جوان تغییر رنگ می‌دهد و بافت آن خشک‌تر می‌شود.
  • تعداد زیادی میوه در یک زمان کوتاه از یک بخش درخت می‌ریزند.
  • فقط شاخه‌های خاصی دچار ریزش شدید می‌شوند.
  • محل اتصال میوه به شاخه تغییر رنگ یا آسیب نشان می‌دهد.
  • برگ‌های اطراف میوه نیز هم‌زمان علائم غیرطبیعی دارند.

اگر ریزش فقط در یک قسمت تاج رخ دهد، احتمال وجود یک عامل موضعی بیشتر می‌شود. در مقابل، ریزش گسترده در تمام درخت معمولاً نیازمند بررسی عوامل عمومی مانند شرایط آب‌وهوایی، تغذیه یا آبیاری است.

انتخاب نهال مناسب چه ارتباطی با باردهی آینده باغ دارد؟

تصمیم‌های مربوط به باغ بادام از سال‌های قبل از اولین برداشت آغاز می‌شوند. رقم مناسب، پایه سالم و نهالی با ریشه قوی، زمینه بهتری برای رشد منظم درخت ایجاد می‌کنند. در زمان خرید نهال بهتر است مشخصات رقم و پایه را در کنار شرایط اقلیمی منطقه بررسی کنید.

زمان گلدهی یکی از ویژگی‌هایی است که در مناطق دارای سرمای دیررس اهمیت ویژه دارد. باغدار باید بداند رقم موردنظر چه زمانی وارد مرحله گلدهی می‌شود و آیا این زمان با خطر سرمای منطقه هم‌زمان خواهد شد یا خیر.

همچنین کیفیت واقعی نهال فقط به اندازه تنه یا تعداد شاخه‌ها محدود نمی‌شود. سلامت ریشه، اصالت رقم و کیفیت پیوند نیز روی مسیر رشد سال‌های آینده اثر می‌گذارند.

آیا کم‌آبی واقعاً عامل خشک شدن چاقاله بادام است؟

کمبود آب یکی از عوامل مهم در ریزش میوه‌های جوان محسوب می‌شود، اما نباید آن را اولین و تنها علت بدانیم. درخت بادام در دوره رشد اولیه میوه به رطوبت متعادل نیاز دارد. خشکی شدید خاک می‌تواند فشار آبی ایجاد کند و درخت را به سمت کاهش مصرف منابع برای برخی میوه‌های ضعیف‌تر سوق دهد.

نشانه مهم کم‌آبی، هماهنگی میان وضعیت خاک و علائم تاج درخت است. اگر خاک در عمق ریشه خشک باشد، برگ‌ها در ساعات مختلف روز افت کنند و رشد شاخه‌های جوان نیز کاهش پیدا کند، تنش آبی احتمال بیشتری دارد. اما وقتی خاک مرطوب است و چاقاله‌ها با وجود آب کافی خشک می‌شوند، باید سراغ عوامل دیگر رفت.

آبیاری سنگین برای جبران چند روز خشکی نیز همیشه تصمیم مناسبی نیست. تغییر شدید رطوبت خاک می‌تواند خود یک تنش تازه ایجاد کند و تعادل ریشه را برهم بزند.

ضعف تلقیح چگونه باعث خشک شدن میوه جوان می‌شود؟

یکی از دلایل مهم ریزش چاقاله، تشکیل نشدن جنین سالم پس از گرده‌افشانی و لقاح است. درخت ممکن است گل‌های زیادی داشته باشد و حتی تعداد قابل توجهی میوه کوچک نیز تشکیل دهد، اما همه آن‌ها توان ادامه رشد ندارند.

سازگاری رقم‌ها، هم‌زمانی گلدهی، حضور گرده مناسب و فعالیت زنبورهای گرده‌افشان روی موفقیت این مرحله اثر می‌گذارند. اگر گلدهی دو رقم سازگار با هم هم‌پوشانی کافی نداشته باشد، درصد تلقیح موفق کاهش پیدا می‌کند.

در چنین شرایطی ممکن است باغدار ابتدا تشکیل میوه را نشانه موفقیت کامل بداند، اما چند هفته بعد ریزش گسترده رخ دهد. بررسی رقم‌های موجود در باغ و زمان گلدهی آن‌ها می‌تواند سرنخ مهمی برای این وضعیت فراهم کند.

سرمای دیررس چگونه چاقاله‌های تازه تشکیل‌شده را از بین می‌برد؟

بادام از درختانی است که گلدهی نسبتاً زودهنگام آن می‌تواند خطر آسیب سرمای بهاره را افزایش دهد. اگر پس از باز شدن گل‌ها یا تشکیل میوه جوان، دمای هوا ناگهان کاهش پیدا کند، بافت‌های حساس میوه و بخش‌های مرتبط با آن آسیب می‌بینند.

گاهی اثر سرما همان روز مشخص نمی‌شود. ممکن است چند روز بعد چاقاله‌ها شروع به تغییر رنگ یا خشک شدن کنند. بنابراین اگر ریزش پس از یک شب سرد یا افت ناگهانی دما افزایش پیدا کرده باشد، ارتباط زمانی را جدی بگیرید.

برای باغ‌هایی که سابقه سرمای دیررس دارند، انتخاب رقم مناسب در مرحله احداث اهمیت ویژه‌ای دارد. تفاوت زمان گلدهی میان ارقام می‌تواند روی میزان مواجهه با سرمای بهاره اثر بگذارد.

کمبود کلسیم و بور چه ارتباطی با ریزش چاقاله دارد؟

عناصر غذایی مختلف در تشکیل و رشد بافت‌های جدید نقش دارند. بور در فرایندهای مرتبط با گلدهی، گرده‌افشانی و رشد بافت‌های جوان اهمیت دارد و کلسیم نیز در استحکام ساختار سلولی نقش ایفا می‌کند.

با این حال، مشاهده ریزش میوه به‌تنهایی کمبود این عناصر را ثابت نمی‌کند. وضعیت خاک، سابقه کوددهی، علائم برگ و نتایج آزمون تغذیه‌ای باید در کنار هم قرار بگیرند.

مصرف بی‌برنامه ریزمغذی‌ها نیز راه‌حل مطمئنی نیست. مقدار زیاد برخی عناصر می‌تواند تعادل غذایی را برهم بزند. برنامه تغذیه باید بر اساس نیاز واقعی باغ و مرحله رشد درخت تنظیم شود.

نیتروژن زیاد چرا همیشه به نفع چاقاله بادام نیست؟

نیتروژن برای رشد رویشی اهمیت دارد، اما مصرف بیش از نیاز می‌تواند درخت را به سمت رشد شدید شاخه و برگ هدایت کند. در چنین شرایطی، تعادل میان رشد رویشی و تولید میوه تغییر می‌کند.

اگر باغدار پس از مشاهده ریزش چاقاله، مقدار زیادی کود نیتروژنه مصرف کند، احتمال دارد به‌جای اصلاح مشکل اصلی، رشد رویشی را افزایش دهد. همین موضوع اهمیت برنامه‌ریزی تغذیه را نشان می‌دهد.

بهتر است میزان مصرف کود را با مرحله رشد، وضعیت خاک و سابقه تغذیه‌ای باغ هماهنگ کنید. درخت سالم همیشه به معنی درختی با بیشترین حجم برگ نیست؛ تعادل رشد اهمیت بیشتری دارد.

آبیاری نامنظم چگونه ریزش میوه جوان را تشدید می‌کند؟

درخت بادام به آب نیاز دارد، اما فاصله بسیار زیاد میان دو آبیاری و سپس ورود حجم زیادی آب می‌تواند شرایط نامتعادلی ایجاد کند. ریشه در یک دوره با کمبود رطوبت روبه‌رو می‌شود و بعد ناگهان با خاک بسیار مرطوب مواجه خواهد شد.

چنین نوسانی به‌ویژه در خاک‌های سبک و مناطق گرم اهمیت دارد. برنامه آبیاری باید با بافت خاک، دمای هوا، سن درخت و مرحله رشد هماهنگ باشد.

برای مدیریت بهتر، باغدار نباید فقط به سطح خاک نگاه کند. بررسی رطوبت در عمق فعالیت ریشه، اطلاعات واقعی‌تری درباره نیاز درخت ارائه می‌دهد.

چرا بعضی درختان بادام بیشتر از بقیه چاقاله می‌ریزند؟

اگر چند درخت در یک باغ شرایط تقریباً مشابهی دارند اما فقط بعضی از آن‌ها ریزش شدید نشان می‌دهند، تفاوت میان خود درختان را بررسی کنید. اختلاف در رقم، پایه، سن، سلامت ریشه یا میزان بار می‌تواند این تفاوت را توضیح دهد.

گاهی یک درخت بار بسیار سنگینی دارد و منابع کافی برای نگهداری تمام میوه‌های جوان در اختیارش نیست. درخت در چنین شرایطی بخشی از میوه‌ها را کنار می‌گذارد تا بتواند رشد باقی‌مانده را ادامه دهد.

از سوی دیگر، ضعف ریشه یا آسیب قبلی نیز می‌تواند ظرفیت تغذیه درخت را کاهش دهد. بنابراین مقایسه درخت سالم و درخت ضعیف در یک باغ، یکی از روش‌های ساده برای پیدا کردن سرنخ است.

ریزش چاقاله در کدام مرحله طبیعی است و چه زمانی هشدار محسوب می‌شود؟

درخت بادام همیشه تمام میوه‌های تشکیل‌شده را تا زمان برداشت حفظ نمی‌کند. مقدار مشخصی از ریزش طبیعی می‌تواند بخشی از تنظیم بار درخت باشد. مشکل زمانی جدی‌تر می‌شود که تعداد میوه‌های ریخته‌شده ناگهان افزایش پیدا کند یا همراه با علائم غیرطبیعی دیگری دیده شود.

اگر ریزش محدود باشد و درخت رشد مناسب، برگ سالم و شرایط متعادل داشته باشد، احتمالاً وضعیت با یک ریزش شدید و غیرعادی تفاوت دارد. اما خشک شدن گسترده چاقاله‌ها، تغییر رنگ سریع یا همراهی ریزش با ضعف شاخه‌ها نیاز به بررسی بیشتری دارد.

جدول تشخیص سریع علت خشک شدن چاقاله بادام

نشانه مشاهده‌شده علت محتمل نکته‌ای که باید بررسی شود
خاک خشک و برگ‌های افتاده تنش آبی رطوبت عمق ریشه
خاک بسیار مرطوب و رشد ضعیف مشکل زهکشی ماندگاری آب اطراف ریشه
ریزش پس از سرمای ناگهانی آسیب سرما دمای شب‌های قبل
ریزش شدید بدون علائم برگ ضعف تلقیح یا لقاح رقم و زمان گلدهی
چاقاله‌های چروک و کوچک تنش تغذیه‌ای یا آبی سابقه آبیاری و تغذیه
علائم روی یک شاخه خاص آفت یا بیماری موضعی محل اتصال میوه و شاخه
بار بسیار سنگین روی درخت تنظیم طبیعی بار تعداد میوه نسبت به توان درخت

این جدول برای تشخیص اولیه کاربرد دارد و جای آزمایش تخصصی یا بررسی دقیق باغ را نمی‌گیرد. مهم‌ترین نکته، کنار هم قرار دادن چند نشانه است؛ زیرا یک علامت منفرد معمولاً علت قطعی را مشخص نمی‌کند.

آفت‌ها چگونه باعث خشک شدن چاقاله بادام می‌شوند؟

برخی آفات با تغذیه از بافت‌های جوان، جریان طبیعی مواد غذایی را مختل می‌کنند. در بعضی موارد نیز آسیب حشره در محل اتصال میوه به شاخه ایجاد می‌شود و میوه جوان پس از مدتی خشک می‌شود.

اگر فقط تعداد محدودی چاقاله در بخش خاصی از تاج آسیب دیده‌اند، میوه‌های ریخته‌شده و محل اتصال آن‌ها را با دقت بیشتری نگاه کنید. وجود سوراخ، فضولات، تغییر رنگ غیرطبیعی یا بافت تخریب‌شده می‌تواند احتمال فعالیت آفت را افزایش دهد.

زمان مشاهده آفت نیز اهمیت دارد. ثبت تاریخ شروع علائم کمک می‌کند الگوی تکرار آفت در فصل‌های بعد بهتر شناخته شود و برنامه کنترل هدفمندتری شکل بگیرد.

بیماری‌های قارچی و باکتریایی را از کجا بشناسیم؟

بیماری‌ها ممکن است علاوه بر میوه، برگ و سرشاخه را نیز درگیر کنند. لکه‌های غیرعادی، سیاه شدن بافت، زخم روی شاخه یا خشکیدگی موضعی از جمله علائمی هستند که باید کنار ریزش چاقاله بررسی شوند.

اگر چند اندام درخت هم‌زمان تغییر رنگ داده‌اند، احتمال یک عامل بیماری‌زا بیشتر از حالتی است که فقط چند میوه بدون نشانه دیگر می‌ریزند. شرایط مرطوب، بارندگی‌های متوالی و تهویه ضعیف تاج نیز می‌توانند محیط را برای برخی بیماری‌ها مساعد کنند.

سم‌پاشی بدون تشخیص دقیق همیشه راهکار مناسبی نیست. نوع عامل بیماری‌زا باید مشخص شود تا ماده مؤثره، زمان مصرف و شیوه کنترل با مشکل واقعی تناسب داشته باشد.

برای جلوگیری از ریزش چاقاله بادام چه کارهایی انجام دهیم؟

مدیریت ریزش از پیش از تشکیل میوه آغاز می‌شود. باغدار باید شرایط درخت را در طول فصل رشد دنبال کند و فقط پس از مشاهده ریزش شدید وارد عمل نشود.

چند اقدام کاربردی عبارت‌اند از:

  • برنامه آبیاری را با شرایط واقعی خاک و آب‌وهوا هماهنگ کنید.
  • در زمان گلدهی، وضعیت گرده‌افشانی و حضور رقم گرده‌دهنده را بررسی کنید.
  • بعد از سرمای ناگهانی، وضعیت گل و میوه‌های جوان را کنترل کنید.
  • تغذیه را بر اساس نیاز واقعی درخت انجام دهید.
  • برگ و سرشاخه را هم‌زمان با میوه بررسی کنید.
  • میوه‌های خشک و ریخته‌شده را برای مشاهده آثار آفت یا بیماری نگه دارید.
  • در باغ‌های جدید، رقم را بر اساس اقلیم و زمان گلدهی انتخاب کنید.

این اقدامات به‌تنهایی تضمین نمی‌کنند که هیچ چاقاله‌ای ریزش نکند؛ هدف اصلی، کاهش تنش‌های قابل پیشگیری و افزایش توان درخت برای حفظ محصول است

قیمت نهال بادام را چگونه در کنار کیفیت بررسی کنیم؟

مقایسه قیمت نهال بادام زمانی معنا پیدا می‌کند که ویژگی‌های فنی نهال نیز کنار قیمت قرار بگیرند. یک نهال سالم با رقم مشخص و پایه مناسب، ارزش متفاوتی نسبت به نهالی دارد که اطلاعات دقیقی درباره منشأ و ویژگی‌های آن ارائه نمی‌کند.

باغدار باید هزینه احداث باغ را در یک بازه چندساله ببیند. انتخاب ارزان‌تر در شروع کار، اگر باعث رشد نامنظم یا ناسازگاری با اقلیم شود، ممکن است هزینه‌های اصلاح باغ را افزایش دهد.

در مقابل، انتخاب آگاهانه نهال می‌تواند مسیر مدیریت باغ را از همان سال نخست منظم‌تر کند. این نگاه باعث می‌شود قیمت نهال تنها معیار تصمیم‌گیری نباشد و کیفیت واقعی نهال نیز در محاسبه ارزش آن قرار بگیرد.

نهالستان چه اطلاعاتی باید درباره نهال بادام ارائه دهد؟

یک نهالستان قابل اعتماد باید اطلاعاتی مانند رقم، پایه، سن نهال و ویژگی‌های اصلی آن را شفاف در اختیار خریدار قرار دهد. باغدار نیز بهتر است پیش از سفارش، این اطلاعات را با اقلیم، خاک و هدف اقتصادی خود مقایسه کند.

موضوع فروش نهال فقط تحویل یک نهال به مشتری نیست؛ انتخاب درست زمانی شکل می‌گیرد که فروشنده و خریدار درباره ویژگی‌های رقم و شرایط کاشت شناخت مشترکی داشته باشند. این رویکرد احتمال انتخاب نامناسب را کاهش می‌دهد و شروع احداث باغ را هدفمندتر می‌کند.

اگر هدف باغ تولید تجاری بادام باشد، ویژگی‌هایی مانند زمان گلدهی، سازگاری اقلیمی، کیفیت میوه و نظم باردهی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. همین جزئیات تفاوت میان یک انتخاب معمولی و یک تصمیم حساب‌شده را مشخص می‌کنند.

اگر چاقاله‌ها خشک شدند، چه زمانی باید دنبال علت جدی‌تری بگردیم؟

وقتی ریزش محدود و پراکنده باشد، ممکن است بخشی از تنظیم طبیعی بار درخت را مشاهده کنید. اما افزایش ناگهانی ریزش یا همراهی آن با ضعف شاخه و برگ، موضوع متفاوتی ایجاد می‌کند.

در موارد زیر بررسی دقیق‌تری انجام دهید:

  • بیشتر چاقاله‌های یک شاخه در مدت کوتاه خشک می‌شوند.
  • ریزش از چند درخت با شرایط مشابه هم‌زمان شروع می‌شود.
  • میوه‌ها پیش از رشد طبیعی کوچک و چروک می‌مانند.
  • برگ‌ها نیز تغییر رنگ یا افتادگی غیرمعمول دارند.
  • محل اتصال میوه به شاخه تغییر رنگ یا زخم نشان می‌دهد.
  • خاک از نظر رطوبت شرایط غیرعادی دارد.
  • ریزش بلافاصله پس از سرمای دیررس یا بارندگی سنگین افزایش پیدا می‌کند.

در این شرایط، ثبت زمان شروع علائم و مقایسه درختان سالم و آسیب‌دیده می‌تواند اطلاعات ارزشمندی فراهم کند. اگر نشانه‌ها ادامه پیدا کردند، آزمایش خاک، بررسی تغذیه و معاینه تخصصی ریشه و اندام‌های هوایی می‌تواند مسیر تشخیص را دقیق‌تر کند.

مشاوره تخصصی برای انتخاب و خرید نهال بادام

برای دریافت خدمات مشاوره‌ای درباره خرید نهال اصلاح شده و نهال‌های شناسنامه‌دار، همچنین آشنایی با روش صحیح کاشت بادام و انتخاب نهال مناسب، اهمیت زیادی دارد. کارشناسان نهالستان گردو پیوندی کرج می‌توانند با توجه به شرایط اقلیمی منطقه، میزان سرمای زمستان، زمان گلدهی، نوع خاک، فضای کشت و هدف شما از احداث باغ، برای انتخاب نهال مناسب راهنمایی لازم را ارائه دهند.

نهالستان گردو پیوندی کرج علاوه بر تخصص در تولید گردو، ارقام مختلف نهال میوه را نیز با هدف تأمین نیاز باغداران و علاقه‌مندان به کشت انواع درختان میوه عرضه می‌کند. برای انتخاب بین ارقام مختلف، توجه به اقلیم، کیفیت نهال، زمان کاشت و هدف باغ اهمیت دارد. دریافت مشاوره پیش از سفارش می‌تواند مسیر انتخاب نهال و شروع کاشت را برای باغدار روشن‌تر کند.

جمع‌بندی

خشک شدن و ریزش چاقاله بادام بعد از تشکیل میوه، همیشه از کم‌آبی ناشی نمی‌شود. تنش آبی، سرمای دیررس، ضعف تلقیح، نوسان رطوبت، تغذیه نامتعادل، آفات و بیماری‌ها هرکدام می‌توانند در زمان خاصی باعث توقف رشد میوه جوان شوند. برای همین، مشاهده هم‌زمان خاک، برگ، شاخه و خود چاقاله اهمیت زیادی دارد.

بهترین واکنش، افزایش فوری آب یا کود نیست؛ ابتدا باید نشانه اصلی را پیدا کرد. اگر خاک خشک است و برگ‌ها نیز تنش آبی را نشان می‌دهند، مدیریت آبیاری اهمیت بیشتری دارد. در مقابل، ریزش پس از سرمای ناگهانی، آسیب موضعی شاخه یا تشکیل میوه‌های ضعیف بدون نشانه کم‌آبی، مسیر تشخیص متفاوتی ایجاد می‌کند.

شناسنامه مقاله :
نویسنده : مهندس نیلوفر محمدی ، کارشناس ارشد باغبانی
نوشته شده توسط : دکتر سارا تهرانی
بازبینی علمی : تیم مرکز تخصصی نهالستان گردو پیوندی کرج / gerdo.org
اخرین به روزرسانی : 1405/06/30

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *