نیاز سرمایی نهال گردو چیست؟ چرا نهال گردوی سردسیری در دزفول و شیراز عقیم می‌شود؟

نیاز سرمایی نهال گردو چیست؟ چرا نهال گردوی سردسیری در دزفول و شیراز عقیم می‌شود؟

بسیاری از باغداران هنگام انتخاب نهال گردو فقط به مقاومت در برابر گرما، کیفیت مغز، زودباردهی و میزان محصول توجه می‌کنند؛ درحالی‌که یک عامل پنهان می‌تواند سرنوشت درخت را از همان سال‌های اول تغییر دهد. این عامل همان نیاز سرمایی نهال گردو است. درخت گردو برای خروج طبیعی از خواب زمستانی به یک دوره مشخص سرما نیاز دارد و اگر زمستان منطقه نتواند این نیاز را تأمین کند، درخت ممکن است در بهار رشد نامنظم، برگ‌دهی پراکنده، گلدهی ضعیف یا باردهی نامتناسب نشان دهد. منابع دانشگاه کالیفرنیا برای گردو به‌طور کلی بازه‌ای حدود ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ ساعت سرمای کمتر از ۴۵ درجه فارنهایت را به‌عنوان یک شاخص عمومی ذکر می‌کنند، اما نیاز دقیق به رقم و روش محاسبه وابسته است.

مشکل زمانی جدی‌تر می‌شود که باغدار یک رقم سردسیری را به منطقه‌ای با زمستان گرم منتقل کند. دزفول و شیراز از نظر الگوی دمای زمستان با مناطق سردسیر تفاوت زیادی دارند و همین تفاوت می‌تواند روند خواب و بیداری گردو را مختل کند. درخت ممکن است در بعضی سال‌ها بخشی از نیاز سرمایی خود را دریافت کند و در بعضی سال‌ها با کمبود بیشتری روبه‌رو شود. نتیجه همیشه خشک شدن کامل درخت نیست؛ گاهی نشانه‌ها به شکل دیر باز شدن برخی جوانه‌ها، رشد ناهماهنگ، کاهش گلدهی و ضعف محصول ظاهر می‌شوند.

نیاز سرمایی نهال گردو دقیقاً یعنی چه و چرا درخت به سرما احتیاج دارد؟

درخت گردو مانند بسیاری از درختان خزان‌دار، در پاییز وارد دوره خواب می‌شود. افت دما و کوتاه شدن طول روز به تدریج فعالیت رشد را کاهش می‌دهد و جوانه‌ها وارد مرحله‌ای می‌شوند که بدون دریافت سرمای کافی، رشد طبیعی بهاره را با سرعت مناسب آغاز نمی‌کنند. این سازوکار برای درختان مناطق سرد اهمیت زیادی دارد؛ زیرا به درخت کمک می‌کند در نخستین روزهای گرم زمستان فریب یک گرمای موقت را نخورد و پیش از پایان سرمای اصلی سال وارد رشد فعال نشود.

نیاز سرمایی نهال گردو در واقع مقدار سرمای مؤثری است که درخت برای عبور مناسب از خواب زمستانی دریافت می‌کند. ساده‌ترین مدل، «ساعت سرمایی» است و دماهای زیر ۴۵ درجه فارنهایت، یعنی حدود ۷٫۲ درجه سانتی‌گراد، در آن نقش دارند. بااین‌حال، مدل‌های جدیدتر مانند Dynamic Model از مفهوم Chill Portions استفاده می‌کنند و اثر دماهای مختلف و حتی دوره‌های گرم را بهتر در نظر می‌گیرند. پژوهش‌های UC Davis نیز تأکید دارند که فقط جمع‌کردن ساعت‌های زیر یک دمای مشخص همیشه تصویر کاملی از سرمای مؤثر ارائه نمی‌دهد.

پس نمی‌توان یک عدد واحد را برای تمام ارقام گردو به کار برد. یک رقم ممکن است با سرمای کمتر عملکرد مناسبی داشته باشد، درحالی‌که رقم دیگر به سرمای بیشتری نیاز داشته باشد. همین تفاوت، هنگام انتقال ارقام سردسیری به مناطق گرم اهمیت پیدا می‌کند.

چرا کمبود سرمای زمستانی باعث رشد عجیب نهال گردو می‌شود؟

وقتی درخت سرمای کافی دریافت نکند، تمام جوانه‌ها رفتار یکسانی نشان نمی‌دهند. ممکن است بعضی جوانه‌ها باز شوند و برخی دیگر مدت بیشتری بسته بمانند. باغدار در چنین شرایطی گاهی درختی می‌بیند که یک طرف تاج آن برگ دارد و سمت دیگر هنوز خواب است. همین ناهماهنگی، یکی از نشانه‌هایی است که می‌تواند احتمال کمبود سرمای زمستانی را مطرح کند.

درخت کم‌چیل ممکن است برگ‌های خود را دیرتر یا به‌صورت نامنظم باز کند. گلدهی نیز می‌تواند نظم طبیعی خود را از دست بدهد. اگر زمان باز شدن گل‌های نر و ماده هماهنگ نباشد، گرده‌افشانی نیز آسیب می‌بیند و کاهش تشکیل میوه رخ می‌دهد.

البته هر برگ‌دهی نامنظم را نباید مستقیماً به کمبود سرما نسبت داد. کمبود آب، شوری خاک، آسیب ریشه، تغذیه نامتعادل، بیماری و حتی آسیب سرمایی نیز می‌توانند نشانه‌های مشابه ایجاد کنند. باغدار باید مجموعه علائم و سابقه دمایی منطقه را کنار هم بگذارد.

آیا گردو در دزفول می‌تواند نیاز سرمایی خود را کامل دریافت کند؟

دزفول اقلیم گرمی دارد و زمستان‌های آن با مناطق اصلی تولید گردوی سردسیری تفاوت زیادی دارد. همین موضوع باعث می‌شود انتخاب رقم برای احداث باغ گردو در این منطقه حساس‌تر باشد. اگر یک رقم نیاز سرمایی بالایی داشته باشد، زمستان گرم می‌تواند مقدار سرمای تجمع‌یافته را پایین نگه دارد و درخت در بهار پاسخ مطلوبی نشان ندهد.

منابع فنی UC IPM تأکید می‌کنند که گردو به سرمای زمستانی کافی نیاز دارد و مناطقی که سرمای بهاره دیررس دارند نیز برای کاشت گردو ریسک بیشتری دارند. بنابراین پیش از احداث باغ در یک منطقه گرم، فقط میانگین دمای تابستان را بررسی نکنید؛ الگوی سرمای زمستان و زمان شروع گرمای بهاره نیز اهمیت دارد.

نکته مهم این است که نمی‌توان بدون داده اقلیمی چند ساله گفت «دزفول برای تمام ارقام گردو نامناسب است». رقم، موقعیت دقیق باغ و شرایط زمستان می‌توانند نتیجه را تغییر دهند. تصمیم علمی باید بر پایه داده‌های دمایی همان منطقه و نیاز رقم انجام شود.

چرا شیراز هم برای بعضی ارقام گردو چالش ایجاد می‌کند؟

شیراز نسبت به بسیاری از شهرهای گرم جنوب کشور زمستان خنک‌تری دارد، اما این موضوع به معنی مناسب بودن تمام ارقام گردو برای همه نقاط اطراف شهر نیست. ارتفاع، موقعیت باغ، جهت شیب و اختلاف دمای شب و روز می‌توانند شرایط یک باغ را از باغی دیگر متفاوت کنند.

در مناطق مرتفع اطراف شیراز، احتمال دریافت سرمای زمستانی بیشتر است. در نقاط کم‌ارتفاع‌تر و گرم‌تر، مقدار سرمای تجمع‌یافته ممکن است کاهش پیدا کند. به همین دلیل، انتخاب رقم باید با موقعیت دقیق زمین ارتباط داشته باشد.

نیاز سرمایی نهال گردو در شیراز نیز باید با داده‌های همان منطقه سنجیده شود. اگر رقم سردسیری انتخاب کنید اما سرمای مؤثر زمستان به حد کافی نرسد، درخت ممکن است در بهار رشد یکنواختی نداشته باشد. چنین وضعیتی می‌تواند هزینه‌های باغ را بالا ببرد و زمان رسیدن به باردهی اقتصادی را طولانی کند.

عدد ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ ساعت سرما برای همه ارقام گردو کافی است؟

خیر. این بازه یک شاخص عمومی برای گردو است و نباید آن را به‌عنوان نسخه ثابت برای تمام ارقام در نظر گرفت. UC IPM نیاز سرمایی عمومی گردو را حدود ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ ساعت زیر ۴۵ درجه فارنهایت معرفی می‌کند. در منابع تخصصی‌تر نیز تفاوت میان ارقام به‌وضوح دیده می‌شود.

برای مثال، داده‌های UC Cooperative Extension برای برخی ارقام مانند Payne، Serr، Hartley و Chandler مقادیر متفاوتی را گزارش کرده‌اند. در همان جدول، نیاز سرمایی Chandler حدود ۱۰۱۵ ساعت و Payne حدود ۶۲۷ ساعت ذکر شده است. این اختلاف نشان می‌دهد که نام رقم در محاسبه اهمیت زیادی دارد.

از طرف دیگر، برخی منابع قدیمی‌تر برای گردوهای مختلف بازه‌هایی متفاوت ارائه می‌کنند. فرانکت در یک منبع UC حدود ۱۵۰۰ ساعت گزارش شده، در حالی که Payne حدود ۷۰۰ ساعت داشته است. این تفاوت، اهمیت انتخاب رقم را در مناطق گرم به‌خوبی نشان می‌دهد.

مقایسه نیاز سرمایی چند رقم گردو؛ کدام‌ها برای مناطق گرم حساس‌ترند؟

برای درک بهتر موضوع، باید میان ارقام کم‌نیازتر و ارقام پرنیازتر تفاوت قائل شویم. جدول زیر بر اساس داده‌های منتشرشده توسط منابع UC تنظیم شده و صرفاً برای مقایسه مفهومی کاربرد دارد؛ باغدار باید نیاز رقم را با داده اقلیمی محل خودش تطبیق دهد.

رقم گردو	داده سرمایی گزارش‌شده	برداشت کاربردی
Payne	حدود ۶۲۷ ساعت	نیاز سرمایی پایین‌تر در مقایسه با برخی ارقام
Serr	حدود ۸۲۷ ساعت	نیاز سرمایی متوسط‌تر
Hartley	حدود ۹۸۴ ساعت	نیاز بیشتر نسبت به Payne
Chandler	حدود ۱۰۱۵ ساعت در مدل ساعت سرمایی قدیمی	برای زمستان‌های گرم باید با دقت بیشتری بررسی شود
Howard	حدود ۱۰۱۵ ساعت در همان داده	انتخاب آن به اقلیم منطقه وابستگی زیادی دارد
Franquette	در برخی منابع حدود ۱۵۰۰ ساعت	رقم پرنیازتر و مناسب‌تر برای مناطق دارای سرمای زمستانی کافی

اعداد بالا از منابع UC آمده‌اند و تفاوت روش‌های محاسبه سرما را نیز باید در نظر گرفت. در منابع جدیدتر، Chill Portions نیز برای بعضی ارقام گزارش شده است. بنابراین مقایسه مستقیم عددهای دو مدل بدون توجه به روش محاسبه، می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

چرا نهال گردوی سردسیری در دزفول ممکن است «عقیم» به نظر برسد؟

اصطلاح «عقیم» در اینجا بیشتر یک توصیف باغداری برای درخت کم‌بار یا بدگل‌ده است و نباید آن را با عقیمی ژنتیکی یکی دانست. وقتی یک رقم سردسیری در زمستان گرم سرمای کافی دریافت نکند، ممکن است رشد جوانه‌ها و گلدهی آن نظم مطلوب را پیدا نکند. در نتیجه باغدار کاهش گل، کاهش تشکیل میوه یا محصول بسیار نامنظم می‌بیند.

کمبود سرما همچنین می‌تواند زمان بازشدن جوانه‌ها را نامنظم کند. اگر بخشی از جوانه‌ها باز شوند و بخشی در خواب بمانند، تاج درخت شکل یکدستی پیدا نمی‌کند. چنین درختی ممکن است سالم به نظر برسد اما عملکرد اقتصادی مطلوبی نداشته باشد.

در نتیجه، بهتر است به جای عبارت «نهال گردو در دزفول عقیم می‌شود»، بگوییم برخی ارقام پرنیاز سرمایی ممکن است در زمستان‌های گرم دچار اختلال در خروج از خواب و باردهی شوند. منابع UC نیز کمبود سرمای زمستانی را با مشکلات برگ‌دهی و رفتار نامنظم درختان گردو مرتبط می‌دانند.

آیا گرمای زیاد شیراز بعد از زمستان گرم، مشکل را شدیدتر می‌کند؟

گرمای زودرس می‌تواند زمان رشد بهاره را جلو بیندازد، اما اگر درخت هنوز نیاز سرمایی خود را کامل نکرده باشد، پاسخ جوانه‌ها ممکن است نامنظم باشد. از سوی دیگر، تغییر ناگهانی میان دوره‌های سرد و گرم می‌تواند روند تجمع سرمای مؤثر را پیچیده کند.

مدل ساعت سرمایی، تمام ساعات گرم را به شکل دقیق در محاسبه اثر سرما لحاظ نمی‌کند. مدل Dynamic یا Chill Portions رفتار دما را بهتر دنبال می‌کند و برای برخی شرایط آب‌وهوایی اطلاعات دقیق‌تری ارائه می‌دهد. منابع UC درباره گردو نیز بر همین تفاوت میان مدل‌های سرمایی تأکید دارند.

بنابراین باغدار شیرازی نباید فقط یک عدد از میانگین دمای زمستان استخراج کند. بهتر است دمای ساعتی منطقه را در چند سال گذشته بررسی کند و آن را با نیاز رقم موردنظر تطبیق دهد.

از کجا بفهمیم یک رقم برای زمستان گرم مناسب نیست؟

هیچ علامت منفردی نمی‌تواند تشخیص قطعی ایجاد کند. بااین‌حال، تکرار چند نشانه در چند سال می‌تواند زنگ هشدار باشد. اگر درخت هر سال برگ‌دهی نامنظم دارد، برخی شاخه‌ها دیر بیدار می‌شوند، گلدهی ضعیف است و عملکرد به‌شدت نوسان دارد، سابقه سرمای زمستانی را بررسی کنید.

علائم زیر اهمیت بیشتری دارند:

• برگ‌دهی دیر و نامنظم در چند سال متوالی
• تفاوت شدید میان زمان بیداری جوانه‌های یک درخت
• گلدهی ضعیف یا نامنظم
• تشکیل میوه کمتر از انتظار رقم
• تفاوت زیاد عملکرد در سال‌های با زمستان سرد و گرم
• بازشدن بخشی از جوانه‌ها و باقی ماندن بخش دیگر در خواب
• کاهش کیفیت رشد بهاره بدون وجود مشکل مشخص در آب و ریشه

البته این علائم می‌توانند علت‌های دیگری هم داشته باشند. آزمایش خاک، بررسی ریشه، کنترل آبیاری و ارزیابی سلامت نهال باید کنار بررسی اقلیم انجام شود.

برای مناطق گرم، رقم را قبل از قیمت انتخاب کنید

قیمت نهال گردو نباید نخستین معیار انتخاب باشد. اگر یک نهال ارزان‌تر باشد اما نیاز سرمایی آن با منطقه شما هماهنگ نباشد، کاهش قیمت اولیه در برابر هزینه‌های چند سال آینده اهمیت بسیار کمی خواهد داشت.

انتخاب رقم مناسب یعنی بررسی هم‌زمان اقلیم، نیاز سرمایی، زمان برگ‌دهی، زمان برداشت، عملکرد، کیفیت مغز، پایه و وضعیت آب. چنین انتخابی ممکن است در ابتدا کمی هزینه بیشتری داشته باشد، اما احتمال خطای بزرگ در احداث باغ را کاهش می‌دهد.

اگر هدف شما تولید تجاری است، باید به رفتار رقم در باغ‌های نزدیک نیز توجه کنید. تجربه واقعی یک رقم در همان اقلیم معمولاً از تبلیغ فروشنده اطلاعات بیشتری به شما می‌دهد.

فروش نهال گردو برای مناطق گرم باید بر چه اطلاعاتی تکیه کند؟

در زمان فروش نهال گردو، فقط ذکر نام رقم کافی نیست. خریدار باید بداند رقم چه زمانی برگ می‌دهد، چه مقدار سرمای زمستانی نیاز دارد و آیا سابقه کشت موفق آن در اقلیم هدف وجود دارد یا خیر.

فروشنده حرفه‌ای باید اطلاعات پایه و پیوندک را شفاف ارائه کند. باغدار نیز باید مشخصات را با دمای زمستان منطقه مقایسه کند. اگر رقم برای منطقه‌ای سرد انتخاب شده باشد، انتقال همان نهال به یک شهر گرم بدون ارزیابی نیاز سرمایی تصمیم پرریسکی خواهد بود.

برای باغ‌های دزفول و شیراز، بهتر است پیش از سفارش تعداد زیاد نهال، ابتدا اقلیم و رقم را با یکدیگر تطبیق دهید. حتی یک قطعه آزمایشی کوچک می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره سازگاری رقم در محل ایجاد کند.

نهالستان چه نقشی در انتخاب رقم مناسب اقلیم گرم دارد؟

یک نهالستان معتبر باید اطلاعات رقم و پایه را دقیق ارائه کند و تفاوت میان ارقام سردسیری و گزینه‌های مناسب‌تر برای زمستان‌های گرم را برای خریدار توضیح دهد. نهال سالم بدون رقم مناسب نمی‌تواند مشکل اقلیم را حل کند.

در انتخاب نهال، اطلاعاتی مانند سن، پایه، سلامت ریشه، وضعیت پیوند، منشأ رقم و سابقه تولید اهمیت دارند. اگر این اطلاعات ناقص باشند، باغدار نمی‌تواند ارتباط میان نهال و شرایط زمین را به‌درستی ارزیابی کند.

از طرف دیگر، انتخاب رقم مناسب پایان کار نیست. باغدار باید محل کاشت را نیز بررسی کند. گردو به آفتاب کامل، خاک عمیق و زهکش مناسب نیاز دارد و منابع UC برای آن، عمق خاک حدود ۴ تا ۶ فوت یا بیشتر را مناسب می‌دانند.

آیا می‌توان با آبیاری یا کود، کمبود سرمای گردو را جبران کرد؟

کود و آب نمی‌توانند جای نیاز سرمایی ژنتیکی درخت را به‌طور کامل بگیرند. تغذیه مناسب به سلامت عمومی درخت کمک می‌کند، اما اگر رقم برای خروج از خواب به سرمای بیشتری نیاز داشته باشد و زمستان منطقه آن مقدار سرما را فراهم نکند، کوددهی مشکل اصلی را حل نمی‌کند.

برخی پژوهش‌ها و منابع فنی درباره مواد شکست خواب و روش‌های تکمیل‌کننده بحث کرده‌اند، اما واکنش درخت به چنین روش‌هایی به مقدار سرمای دریافت‌شده وابسته است و نباید آن‌ها را جایگزین انتخاب رقم مناسب دانست. منابع UC Davis نیز در مطالعات Chandler نشان داده‌اند که پاسخ به تیمارهای شکست خواب با وضعیت سرمای زمستان ارتباط دارد.

بنابراین اولویت باید با انتخاب رقم سازگار باشد. پس از آن، تغذیه، آبیاری و مدیریت باغ می‌توانند سلامت درخت را تقویت کنند.

چگونه نیاز سرمایی نهال گردو را برای باغ خود محاسبه کنیم؟

برای یک تصمیم دقیق، داده‌های دمایی ساعتی منطقه را از ایستگاه هواشناسی معتبر یا سامانه‌های اقلیمی قابل اعتماد دریافت کنید. سپس دو روش Chill Hours و Dynamic Model را در صورت امکان کنار هم بررسی کنید. این کار به‌خصوص در مناطق گرم اهمیت دارد؛ زیرا اختلاف میان روش‌های محاسبه می‌تواند تصویر متفاوتی از سرمای مؤثر ارائه دهد.

برای بررسی اولیه، این مراحل را دنبال کنید:

1. داده دمایی چند سال زمستان منطقه را جمع‌آوری کنید.
2. میانگین و نوسان سرمای زمستان را جداگانه بررسی کنید.
3. رقم موردنظر را مشخص کنید.
4. نیاز سرمایی رقم را از منبع معتبر بگیرید.
5. مقدار سرمای منطقه را با نیاز رقم مقایسه کنید.
6. سابقه برگ‌دهی و باردهی همان رقم را در باغ‌های نزدیک بررسی کنید.
7. قبل از احداث باغ بزرگ، در صورت امکان یک کشت آزمایشی انجام دهید.

این روش از انتخاب تصادفی رقم جلوگیری می‌کند و احتمال خطای سرمایه‌گذاری را پایین می‌آورد.

دزفول و شیراز؛ آیا باید از کاشت گردوی سردسیری صرف‌نظر کرد؟

پاسخ برای تمام نقاط این دو منطقه یکسان نیست. تفاوت ارتفاع، سرمای زمستان، موقعیت زمین و رقم می‌تواند نتیجه را تغییر دهد. بنابراین نمی‌توان یک نسخه عمومی برای تمام دزفول یا تمام شیراز صادر کرد.

بااین‌حال، اصل مهم روشن است: هرچه زمستان گرم‌تر باشد، انتخاب رقم با نیاز سرمایی بالا ریسک بیشتری پیدا می‌کند. در چنین مناطقی باید رقم‌هایی با نیاز سرمایی پایین‌تر یا سازگاری اقلیمی اثبات‌شده را در اولویت بررسی قرار داد.

در مقابل، اگر زمین در ارتفاع بالاتر و منطقه‌ای با زمستان سردتر قرار داشته باشد، گزینه‌های پرنیاز سرمایی نیز ممکن است شرایط مناسب‌تری پیدا کنند. منابع UC نیز هنگام انتخاب محل کاشت گردو، مقدار سرمای منطقه و خطر سرمای دیررس را هم‌زمان مهم می‌دانند.

مشاوره تخصصی برای انتخاب و خرید نهال

برای دریافت خدمات مشاوره‌ای درباره خرید نهال اصلاح شده و نهال‌های شناسنامه‌دار، همچنین آشنایی با روش صحیح کاشت گردو، انتخاب بذر سالم و مناسب و تشخیص نهال باکیفیت، اهمیت زیادی دارد. کارشناسان نهالستان گردو پیوندی کرج می‌توانند با توجه به شرایط اقلیمی منطقه، میزان سرمای زمستان، زمان گلدهی، نوع خاک، فضای کشت و هدف شما از احداث باغ، برای انتخاب بذر یا نهال مناسب راهنمایی لازم را ارائه دهند.

نهالستان گردو پیوندی کرج علاوه بر تخصص در تولید گردو، ارقام مختلف نهال میوه را نیز با هدف تأمین نیاز باغداران و علاقه‌مندان به کشت انواع درختان میوه عرضه می‌کند. برای انتخاب بذر مناسب جهت تولید پایه، یا انتخاب نهال پیوندی برای احداث باغ، توجه به اقلیم، کیفیت بذر یا نهال، زمان کاشت و هدف باغ اهمیت دارد. دریافت مشاوره پیش از کاشت یا سفارش می‌تواند مسیر انتخاب بذر و نهال مناسب را برای باغدار روشن‌تر کند.

جمع‌بندی

نیاز سرمایی نهال گردو یکی از مهم‌ترین معیارهای انتخاب رقم برای مناطق گرم و نیمه‌گرم است. گردو برای خروج منظم از خواب زمستانی به سرمای مؤثر نیاز دارد و مقدار این نیاز میان ارقام مختلف تفاوت دارد. منابع UC برای گردو به‌صورت عمومی بازه حدود ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ ساعت زیر ۴۵ درجه فارنهایت را مطرح می‌کنند، اما داده‌های رقمی نشان می‌دهند که اختلاف میان ارقام می‌تواند قابل‌توجه باشد.

Payne در داده‌های UC نیاز سرمایی پایین‌تری نسبت به Chandler و برخی ارقام دیگر نشان می‌دهد، در حالی که Franquette در برخی منابع نیاز سرمایی بسیار بیشتری دارد. همین تفاوت توضیح می‌دهد چرا یک رقم سردسیری ممکن است در زمستان گرم عملکرد مناسبی نداشته باشد، اما رقم دیگری در همان منطقه سازگاری بیشتری نشان دهد.

اطلاعات انتشار و اعتبار علمی:
نویسنده اصلی: مهندس نیلوفر محمدی (کارشناس ارشد باغبانی)
توسعه محتوا: دکتر سارا تهرانی
بازبینی و تایید علمی: تیم مرکز تخصصی نهالستان گردو پیوندی کرج / gerdo.org
تاریخ آخرین بازبینی: 7مهر 1405